Keustermans, Jan
Jan Keustermans (1917-2009) trad tijdens de Tweede Wereldoorlog op als afdelingsleider van het VNV in Ekeren en was actief bij de Dietsche Militie – Zwarte Brigade, waarvoor hij nadien werd veroordeeld. Als graficus en schilder maakte hij Vlaamsgezinde en radicaal-rechts georiënteerde kunst.
Jasper Snoeys (2023), Etienne Van Neygen (1998). Keustermans, Jan. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-007509.
Jan Keustermans was de zoon van een kleermaker. Hij volgde een tuinbouwopleiding en werd onder invloed van de katholieke pacifist
Pacifisme Binnen de Vlaamse beweging leefden van meet af aan antimilitaristische sentimenten. Vanaf 1914 radicaliseerden deze tot een pacifistische tendens. Aan de basis ervan lag niet alleen een a... Lees meer Rik Spiessens
Spiessens, Rik Rik Spiessens (1914-1999) was dienstweigeraar, minder uit Vlaams-nationale dan uit katholiek-pacifistische overtuiging. Na de oorlog trad hij in bij de kapucijnen in Italië. Lees meer lid van de Katholieke Jongeren Vredes-Aktie Katholieke Jongeren Vredesactie (KJVA) Lees meer . In 1939 werd Keustermans wegens dienstweigering
Dienstweigering Van het eind van de jaren 1920 tot het midden van de jaren 1930 weigerden een aantal Vlaamse jongeren hun militaire dienstplicht te vervullen uit protest tegen de taalverhoudingen in Belg... Lees meer eerst tot één maand en nadien tot acht maanden cel veroordeeld. Twee dagen voor het uitbreken van de oorlog kwam hij vrij, maar hij vervoegde de hem aangewezen eenheid niet.
Vanaf 1941 was Keustermans kernleider en vanaf 9 september 1942 afdelingsleider van het Vlaamsch Nationaal Verbond
Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer -Ekeren. In een toespraak verwees hij naar Frans Daels
Daels, Frans Frans Daels (1882-1974) vormde de spil van de Vlaamsgezinde organisaties aan het IJzerfront en groeide in het interbellum als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en voorvechter van N... Lees meer als voorbeeld. Sinds 25 juli 1943 was hij onderschaarleider bij de Dietsche Militie - Zwarte Brigade Zwarte Brigade Lees meer .
Na de oorlog werd Keustermans veroordeeld tot 15 jaar waarvan hij er vier en een half uitzat. Tijdens zijn gevangenschap leerde hij tekenen en schilderen. Hij was er ook een tijdlang medisch vertegenwoordiger. Keustermans bleef benadrukken geen amnestie Amnestie Lees meer van de Belgische overheid te willen.
De thematiek van zijn tekeningen en schilderijen wortelde in de Vlaamse beweging, de collaboratie
Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer , de repressie Repressie Lees meer , een rechts katholicisme en de Germaanse natuurmythologie. In een portret van Keustermans dat verscheen in de krant Wij, Mensen van bij ons in 1980 liet hij hierover volgende uitspraak optekenen: ‘Uit het lijden in de gevangenis, waarbij ik tientallen kameraden naar de executiepaal heb zien afvoeren, is mijn penseelwerk door vernedering en miskenning vaste vorm gaan krijgen’. Daarmee wendde Keustermans de wijdverspreide mythe aan dat veel Vlaamsgezinden tijdens de repressie werden geëxecuteerd om de emotionele basis van zijn eigen kunstenaarschap te verklaren. In datzelfde artikel uitte hij bovendien het verwijt dat de overheid veel kunstenaars die van collaboratie verdacht werden ‘censureerde’.
In 1980 maakte Keustermans naar aanleiding van 150 jaar België de ets 150 jaar Vlaamse Beweging. Ze werd verkocht ten bate van Volksunie-Leuven. Keustermans nam afstand van het pacifisme van het Berten Fermont
Fermont, Berten Berten Fermont (1911-1933) was een student ingenieurswetenschappen die bekendheid verwierf door zijn dienstweigering om overwegend anti-Belgische redenen. Na zijn dood werd hij een martel... Lees meer -Herdenkingscomité en was betrokken bij de Antwerpse rechts-radicale
Rechts-radicalisme De rechts-radicale traditie begon toen het Vlaams-nationalisme in het interbellum koos voor Nieuwe Orde en collaboratie. Na de oorlog evolueerde radicaal-rechts in Vlaanderen van nostalgi... Lees meer dissidentie van het Verbond der Vlaamse Oud-strijders
Verbond VOS (VOS) Het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders (VOS), opgericht in 1919, was een flamingantische vereniging voor oud-strijders van de Eerste Wereldoorlog, die in de loop van het interbellum tot ee... Lees meer in de jaren 1980.
Werken
— Meervoudig en één, 1966.
— De vredesbeweging, in: VOS-Berichten Gouw Antwerpen, oktober 1987.
— Jan Keustermans 75. Schilderijen en grafiek, 1992.
— Kunstschilder Jan Keustermans: “Tal van fnuikpartijen overleefd…”, in: Wij, Mensen van bij ons, 30 december 1980.
Literatuur
—Vredes-Actie, september 1939.
—E. de V., Rik Spiessens en Jan Keustermans, in: 't Pallieterke, 14 en 21 september 1972.
Jasper Snoeys (2023), Etienne Van Neygen (1998). Keustermans, Jan. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-007509.
Redactiegeschiedenis
Redactiegeschiedenis
1998: Etienne Van Neygen (pdf)
2023: Jasper Snoeys