Anthierens, Johan

Het Brugse echtpaar Karel Anthierens (1897-1982) en Jeanne Dollé (1900-1980) had vijf kinderen toen het in 1930 naar Machelen verhuisde, waar het gezin ten slotte vijf zoons en zeven dochters ging tellen. Johan, de jongste zoon, werd geboren op de zondag van de achttiende IJzerbedevaart IJzerbedevaarten De IJzerbedevaart is een jaarlijkse herdenking van de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog, die ontstond omstreeks 1920. Dit voor de Vlaamse beweging erg symbolische gebeur... Lees meer , wat hij later—als linkse Vlaamsgezinde met een nooit aflatende belangstelling voor wat in Vlaanderen gaande was – een memorabel toeval bleef vinden. Karel Anthierens, ambtenaar bij het ministerie van Landbouw, was tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer de Nieuwe Orde welgezind, in woorden en autoritaire opvattingen; ‘een held van de kouwe grond’, schreef zijn zoon later en hij concretiseerde: ‘Het VNV ( Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer ) was hem niet radicaal genoeg, prachtsmoes om aan een lidkaart te ontsnappen.’ Hugo Anthierens, de oudste broer werd lid van de Vlaamsche Fabriekswacht Vlaamsche Wachtbrigade De Vlaamsche Fabriekswacht was een paramilitaire eenheid die terreinen van de Duitse Luftwaffe bewaakte. Christiaan Turcksin richtte de formatie op in 1941. Later kreeg het de naam Dietsc... Lees meer , Griet, de oudste zus, sloot zich aan bij de Dietsche Meisjesscharen Dietsche Meisjesscharen (DMS) Dietsche Meisjesscharen (DMS) was een Vlaams-nationalistische jeugdbeweging voor meisjes verbonden met het Vlaamsch Nationaal verbond (VNV). Lees meer , geleid door Jetje Claessens Claessens, Jetje Jetje Claessens (1912-1995) was tijdens de Tweede Wereldoorlog leidster van de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen (NSJV) en werd daarvoor ter dood veroordeeld. Ze ontving gratie en... Lees meer , die de doopmeter was van Johan.

Dat het gezin als Duitsgezind bekend stond, had als gevolg dat de moeder en oudste dochter bij de bevrijding in 1944 werden kaalgeschoren: ‘de schram van de geschiedenis’ waarmee de jongste zoon naar eigen zeggen opgroeide.

Opgang in de pers- en mediawereld

In 1949 verhuisde het kroostrijke gezin naar Etterbeek. Omdat hij niet onaardig tekende, ging Anthierens naar de Sint-Lucas Kunsthumaniora in Brussel en naar de Academie voor Schone kunsten in Antwerpen, maar zijn studies draaiden volgens hemzelf 'plusminus op zero' uit. Hij deed intussen wel aan zelfontwikkeling, las gretig Franse klassiekers (Camus, Gide, Mauriac, Malraux, Sagan, Sartre) en beluisterde Franse chansons, meteen de manier om de taal machtig te worden. Het was de start van een levenslange francofilie. Hij vergezelde zijn Vlaams-nationalistisch gezinde vriend Patrick Faveere naar Vlaamsgezinde manifestaties, kwam zo op zondag 15 juli 1956 terecht op een Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer vergadering in Antwerpen, waar Wim Jorissen Jorissen, Wim (sr.) Wim Jorissen (1922-1982) was een radicaal Vlaams-nationalistisch boegbeeld van de Volksunie (VU), die in de pioniersjaren van de partij en tot het midden van de jaren 1970 het succes en d... Lees meer indruk op hem maakte. Hij stapte die dag mee met de VU in een betoging voor – zoals hij achteraf opsomde in een brief aan zijn broer Karel – ‘ Amnestie Amnestie Lees meer , Zelfbestuur, Elias Elias, Hendrik Hendrik Elias (1902-1973) was een historicus en Vlaams-nationalistisch politicus die als leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond collaboreerde met de Duitse bezetter tijdens de Tweede W... Lees meer vrij, Daels Daels, Frans Frans Daels (1882-1974) vormde de spil van de Vlaamsgezinde organisaties aan het IJzerfront en groeide in het interbellum als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en voorvechter van N... Lees meer terug, Volksunie’. Kort daarna gingen de vrienden – zo stond in een volgende brief - ‘plakken voor de Volksunie’, maar toen Faveere naar het buitenland vertrok, stopte de inzet van Anthierens voor de partij. Hij ontpopte zich tot een vrijdenker en individualist, en verschoof in zijn opvattingen van rechts naar links.

Zijn oudere broer Jef werkte bij uitgeverij Dupuis, die onder andere het tijdschrift Humoradio op de markt bracht. Hij loodste Johan binnen als lay-outman, schoof hem vertaal- en redactiewerk toe en liet hem stukjes schrijven. Broer Karel was bij uitgeverij Meddens redacteur van het culturele maandblad De Periscoop en liet Johan over kunst schrijven. Zowel Johan als Karel zetten echter al na korte tijd hun medewerking aan het blad stop.

Jef was intussen hoofdredacteur geworden van het tot Humo omgedoopte weekblad en nam zijn twee broers fulltime in zijn redactie op. Johan vulde de tv-rubriek met korte, snedige en persoonlijke stukjes. In december 1959 mocht hij chansonnier Jacques Brel Brel, Jacques De Brusselse chansonnier Jacques Brel (1929-1978) hekelde in zijn liederen het rechts-conservatieve Vlaanderen en de flaminganten, maar bezong ook met grote tederheid het (West-)Vlaamse l... Lees meer interviewen, die de Vlaamse publieke opinie op stang had gejaagd met ‘Les Flamandes’ (zie Populaire muziek Populaire muziek Weinig activiteiten kunnen zozeer een gevoel van sociale en culturele verbondenheid creëren als het samen zingen of luisteren naar muziek. Muziek speelt dan ook in elke nationale of natio... Lees meer ). Maar hét lijflied van Brel was dat ‘van een individualist-tot-het-uiterste’, schreef Johan later, toen dat lijflied ook het zijne was geworden.

Op zijn eenentwintigste had Anthierens het ouderlijke nest verruild voor eigen kamers in Schaarbeek, in 1961 wilde hij onder de vleugels van zijn broers uit en ging hij in Antwerpen wonen. Hij werkte freelance als tv-criticus voor het weekblad De Post en voor Zondagmorgen, ‘de zevende krant van de week’ van De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer . Daarin maakte hij van zijn rubriek 'Zo gezegd' een mengeling van alomvattende commentaar en levenskroniek, het proza waarmee hij school zou maken. Vooralsnog maakte hij vooral furore als presentator van De charme van het chanson, een wekelijks radioprogramma dat zoveel succes kende dat de geplande dertien uitzendingen er honderdvijftig werden.

Anthierens was nu helemaal thuis in de mediawereld en trouwde, 27 jaar oud, in 1964 met de dan 17-jarige Karin Cantré, de jongere zus van tv-omroepster Sonja Cantré. Het stel ging in Brussel wonen, eerst in Bosvoorde, met dochter Eva (1965) erbij in Schaarbeek en na de geboorte van zoon Benjamin (1968) in Meise. Anthierens ging een tijdlang vast in dienst bij De Standaard, maar wekte wrevel met zijn niemand- of nietsontziende stukken over tv en variété en kritische vragen aan het adres van minister van Buitenlandse Zaken Paul-Henri Spaak Spaak, Paul-Henri Paul-Henri Spaak (1899-1972) was een Franstalige socialistische politicus die een rol speelde in talrijke communautaire kwesties. Lees meer tijdens een persconferentie. De krant lag hem niet en omgekeerd, hij werd opnieuw freelancer, schreef weer voor De Post en mixte voor Omroep Limburg woord en muziek in het radioprogramma ‘Er loopt een hond over mijn graf’.

Jef Anthierens was sinds 1966 algemeen hoofdredacteur van de uitgaven van Dupuis, Karel Anthierens was hem opgevolgd als hoofdredacteur van Humo en beiden loodsten Johan terug binnen in die vertrouwde stal, als hoofdredacteur van de vrouwenbladen Bonne Soirée en Mimosa. Hij schreef zelf weinig, maar gaf goede kennissen vaste rubrieken in wat Mimo ging heten: de Nederlanders Hans Kusters, Wiel Elbersen en Mies Bouwman, de Vlamingen Wies Andersen en Jan van Rompaey, mediamensen met wie hij daarna bij gelegenheid bleef samenwerken. Toen Karel Anthierens op zijn beurt algemeen hoofdredacteur werd bij Dupuis, maakte hij Johan ‘patron’ van zowel de Franse als de Belgische editie van Bonne Soirée. In 1973 diende Anthierens zich zelf aan bij het in 1971 opgerichte weekblad Knack. In september dat jaar mocht hij starten met 'Ooggetuige', weer mediakritiek verpakt in een persoonlijke kroniek. In januari 1975 kwam hij in vaste loondienst bij Knack, nadat hij Dupuis voorgoed had verlaten als laatste van de drie broers. Die bleven daarna solidair door de Vlaamse pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer zwerven, behalve door hun familieband ook verbonden door hun grote taalliefde, met Jef Anthierens als de kenner, Karel Anthierens als de purist en Johan Anthierens als de artiest van het trio. Originele woordspelingen, een welige stijl en unieke toon maakten van hem een taalkunstenaar. Zijn virtuoze, slechts schijnbaar spontane, spel met het Nederlands stoelde wel op niet aflatende taaldiscipline (inbegrepen opzoekwerk en overleg) en op afkeer voor ‘hoe de zogenaamde Vlaamse elite de moedertaal tot een dialectbrij herkauwt’ (zie Taalzuivering Taalzuivering Taalzuivering is een proces in het streven naar een gestandaardiseerde eenheidstaal. In de Vlaamse casus is de taalnorm Noord-Nederlands en werd de taal gezuiverd van belgicismen, dialect... Lees meer ). Met Hugo Claus Claus, Hugo Lees meer discussieerde hij over het gebruik van barbarismen in de Vlaamse literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer (waar hij sceptisch tegen aankeek), en elke dag, bekende hij, ‘open ik een Nederlandse krant als een fles uit zee, signaal uit een samenleving waar de taal als vanzelfsprekend circuleert.’ Zijn voorkeur voor aansluiting bij de Noord-Nederlandse variant van het Nederlands belette hem ondertussen niet om de spot te drijven met de Vlaamse taaladviseur en ABN Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer -heraut Marc Galle Galle, Marc Marc Galle (1930-2007) was een socialistisch politicus en taalkundige. Lees meer .

BV avant la lettre

Anthierens ondertekende 'Ooggetuige' in Knack eerst met 'Wounded eye', maar die vermomming was niet vol te houden: zijn barokke pen was onmiddellijk herkenbaar. Zijn kroniek werd door vriend en vijand verslonden en hij was binnen de kortste keren de meest aanbeden en verguisde journalist van Vlaanderen. 'Ooggetuige' liep acht jaar en intussen trad hij ook aan op de Vlaamse televisie Televisie Als geen ander massamedium heeft de televisie bijgedragen aan de vorming van de Vlaamse ‘verbeelde gemeenschap’. Terwijl de staatshervormingen zich voltrokken, werd de Vlaamse natie dagel... Lees meer , in het spelprogramma Wies Andersen Show. Toen hij zich daarin voorstelde als 'gelukkig gescheiden' (verwijzend naar zijn inmiddels op de klippen gelopen huwelijk met Cantré) werd de omstreden journalist op slag een even omstreden tv-vedette.

Samen met zijn nieuwe geliefde Elisabeth Erauw en hun gezamenlijke kroost van vier vestigde hij zich eerst in de Brusselse randgemeente Asse en na hun huwelijk in 1979 in het nabije Dilbeek.

Meteen na afloop van de Wies Andersen Show werd hij in januari 1979 copresentator van de BRT-talkshow Bij Nader Inzien. Die werd in oktober vervangen door Noord-Zuid, waarin hij en de Nederlandse Mies Bouwman gasten uit België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer en Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer ontvingen. De interviews met de Nederlandse zanger Vader Abraham en de Belgische premier Leo Tindemans Tindemans, Leo De Vlaamse christendemocraat Leo Tindemans (1922-2014) leidde vier Belgische regeringen. Hij werd nadien CVP-voorzitter en later ook minister van Buitenlandse Zaken. Als minister van Geme... Lees meer gaven zoveel heisa dat het programma werd afgevoerd (en later voortgezet met andere presentatoren).

Als bekende Vlaming, BV Bekende Vlaming Bekende Vlaming (BV) is een term waarmee sinds de jaren 1990 bekende personen in Vlaanderen aangeduid worden. Sinds de komst van commerciële televisie nemen zij in het Vlaamse medialandsc... Lees meer avant la lettre, werd hij in Nederland de Vlaming van dienst. Hij was er te horen en te zien op radio en tv, was er regelmatig te gast in het culturele circuit van Dordrecht. Vanaf februari 1979 schreef hij wekelijks voor het Nederlandse dagblad de Volkskrant, sportcolumns en de kroniek ‘Denk om de buren’. Als het over België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer ging, stak hij de draak met het koningshuis, als het over de Vlaamse beweging ging, toonde hij zich een uitgesproken tegenstander van de radicaal-rechtse Rechts-radicalisme De rechts-radicale traditie begon toen het Vlaams-nationalisme in het interbellum koos voor Nieuwe Orde en collaboratie. Na de oorlog evolueerde radicaal-rechts in Vlaanderen van nostalgi... Lees meer vleugel (met name van de Vlaamse Militanten Orde) en gunde hij José Happart Happart, José José Happart (1947) was een Waalsgezinde politicus van de Parti Socialiste (PS). Hij werd vooral bekend wegens zijn verzet tegen de overheveling van de Voerstreek vanuit de provincie Luik... Lees meer zijn burgemeesterssjerp in Voeren Voeren Lees meer . Maar in het najaar 1981 stopte hij met schrijven voor zowel Knack als De Volkskrant om hoofd en handen vrij te houden voor de lancering van het satirische weekblad De Zwijger De Zwijger De Zwijger (1982-1984) was een satirisch weekblad van links-anarchistische signatuur, dat werd opgericht door journalist Johan Anthierens. Lees meer . Die titel was bedoeld als geuzen Geuzen De Geuzen waren opstandige edelen in de 16de-eeuwse Nederlanden, die rebelleerden tegen de Spaanse overheersing. Eind 19de eeuw groeide de term ‘geus’ in Vlaanderen uit tot een populair h... Lees meer naam, een voor de hand liggende keuze nadat Anthierens in 1979 de eerste Geuzenprijs had gewonnen.

Anthierens was van oudsher een fan van de Franse weekbladen Charlie Hebdo en Le Canard Enchaîné en droomde ervan een variant van die stoute pers op de Vlaamse markt te brengen, een opzet dat hij achteraf beschreef als ‘de Vlaamse Leeuw confronteren met een papieren tijger’. Hij vond het directieduo Herman van Hove en Fons van de Putte van de financieel-economische uitgeverij Biblo bereid om die onderneming te financieren. Hijzelf werd hoofdredacteur en vervolgde in zijn eigen blad in zijn rubriek ‘Getuigschrift' de kroniek van zijn leven. Omdat hij de organisatorische en redactionele kanten van zijn onderneming niet onder controle had, kwam broer Karel over van Knack, even maar, want na zijn eerste jaargang moest De Zwijger al fors bezuinigen. Toen het blad het reilen en zeilen van uitgeverij Roularta, zakenpartner van Biblo, had doorgelicht, hevelde die Anthierens eind 1983 over naar de Leuvense uitgeverij Kritak, maar al in juni 1984 moest hij een punt zetten achter het verhaal van De Zwijger.

De tering naar de nering

Hij werd opnieuw en voorgoed freelancejournalist. In Nederland heette zijn rubriek in de Volkskrant dit keer ‘Rebels’ en schreef hij maandelijkse voor Playboy. In België liet broer Karel, hoofdredacteur van het weekblad Panorama, hem daarin 'Blij wrijvend' schrijven. In april 1986 startte Johan zijn 'wekelijkse woensdagbrief' Gaandeweg, een eenmansblad dat hij na iets meer dan een jaar opdoekte met de afscheidsbrief Gedaneweg.

In een artikel voor De Volkskrant in 1980 had hij over de hem blijvend fascinerende Jacques Brel geschreven wat ook weer op hemzelf van toepassing was: ‘Want de hang naar volstrekte ongebondenheid, dat vaste voornemen om niet ingelijfd te leven en het devies Niemands Meester, Niemands Knecht hoog in het vaandel te dragen, breekt op de duur de sterkste natuur.’ Hij moest de tering naar de nering zetten, maar wilde niet onderbetaald werken, reden waarom ‘Vrijspraak voor Anthierens’, een zondagochtendprogramma met interviews op Radio 1, maar enkele maanden van 1986 liep.

Datzelfde jaar verscheen bij uitgeverij Kritak zijn dunne maar spraakmakende 'smaadschrift' Het Belgische domdenken, waarin hij tekeerging tegen de paus, de Kerk, CVP Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer -politici en het katholicisme. ‘Ik heb geen last van mijn Vlaming-zijn,’ getuigde hij op het eind, ‘maar wil niet leven in een culturele isoleercel. […] Elke burger moet als een volwassene worden bejegend, moet vrij mogen denken en hardop zeggen wat hem op hart en lever ligt.’

Vanaf 1988 huurde hij een 'werkadres', een appartement in de buurt van het Brusselse Zuidstation dat niet toevallig in de buurt lag van het redactieadres van De Morgen De Morgen De in 1978 opgerichte krant De Morgen evolueerde van een socialistisch naar een algemeen informatief dagblad. Lees meer . Eind 1986 had hij vooraan gestaan in de strijd voor de overleving van die progressieve krant en daarna werd zijn los-vaste medewerking eraan regelmatiger. In het najaar van 1987 begon hij in De Morgen met zijn wekelijkse kroniek 'Schrijfgerief', die twee jaar zou lopen. En ofschoon hij mettertijd minder en discreter over zijn eigen lotgevallen vertelde, bleven die er nog wel in te volgen.

Als vijftiger kreeg hij het moeilijk. Privé werd hij geconfronteerd met de drugsverslaving van zijn zoon, professioneel moest hij zich karwei per karwei weren als zelfstandige. Wel regelmatig was zijn medewerking aan het progressieve weekblad Markant, dat bestond van mei 1992 tot oktober 1994. Hij schreef er artikels voor over bijvoorbeeld Willem Elsschot De Ridder, Alfons (pseudoniem Willem Elsschot) Alfons de Ridder (1882-1960) verwierf als schrijver grote bekendheid onder het pseudoniem Willem Elsschot. Tijdens zijn school- en studiejaren was hij lid van diverse Vlaamse culturele ve... Lees meer en in zijn vaste bijdrage 'Waarachtig' had hij het dikwijls over boeken en zelden over de media. Zo startte de 'geboren krekel' een laatste fase in zijn beroepsleven en deed hij voortaan wat hij altijd al had willen doen: zijn stokpaardjes berijden en zijn favoriete artiesten loven in lezingen, radioprogramma's en boeken.

Pacifist en republikein

In 1991 schreef hij in een briefwisseling met de Nederlandse schrijver Lévi Weemoedt in De Morgen dat hij ‘braakmisselijk’ werd van de Golfoorlog. Weemoedt antwoordde: ‘Voor een pacifist Pacifisme Binnen de Vlaamse beweging leefden van meet af aan antimilitaristische sentimenten. Vanaf 1914 radicaliseerden deze tot een pacifistische tendens. Aan de basis ervan lag niet alleen een a... Lees meer kan je nog altijd heel strijdvaardig en met scherpe snijtanden bewapend van leer trekken, goede vriend.’ Anthierens was inderdaad op zijn scherpst wanneer hij zijn weerzin uitte voor iedere vorm van geweld, bijvoorbeeld uit bewondering voor Rinus van der Lubbe, de brandstichter in de Rijksdag, uit medeleven met wat kinderen is aangedaan onder het Hitler-bewind, uit verontwaardiging bij een foto van een vernederde vrouw. Dat laatste werd een opvallende rode draad in de commentaren van Anthierens op foto’s die hem troffen, onmiskenbaar met een link naar zijn repressie-jeugdtrauma, ‘het standrechtelijk gekscheren’ van vrouwen zoals hij het verwoordde in een bespreking van een Frans boek over dat onderwerp.

Wat hem hierbij dreef, liet hij verstaan in een voorwoord voor het boek Het Vlaams Blok 1938-1988: ‘Mijn vader vereerde Adolf Hitler, de Duitse hystericus. […] Ik heb na de bevrijding thuis vele ogenblikken van spijt en verbittering meegemaakt, ik kan mij geen wóórd oprechte zelfkritiek herinneren. Laat staan dat ik ooit, één keer, één syllabe medeleven opving om wat het bevriende nazi-regime de joodse medemens had aangedaan.’ Dat voorwoord begon hij zo: ‘Rechts bestaat, ik ken er de binnenkant van, want ik ben in de schoot van rechts opgegroeid. Met réchts weze hier bedoeld de overkookfase van een vasthoudend hartverlammend gedachtengoed.’ En dat wilde hij onderscheiden van wat hij in een ander voorwoord, voor het boek De Vlaamsche Kronijken, ‘gezond nationalisme’ en ‘een vanzelfsprekende zaak’ noemde: ‘Zoals je jezelf respecteert en je lichaam voedt en het verzorgt als het ziek is, zo is het normaal dat een volk zijn welvaart behartigt en in stand houdt'.

Na de aanloop in die voorwoorden bestreed hij Vlaams extreemrechts ook in zijn eigen boeken. In Zonder vlagvertoon. Over de weerstand tegen het verzet Verzet Het georganiseerde verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Vlaamse provincies was doorgaans altijd Belgisch verzet: zowel op het vlak van de ideologische oriëntatie, de motieven en he... Lees meer focuste hij op de wegens verraad van verzetsstrijders terechtgestelde Irma Laplasse Swertvaeger, Irma Irma Swertvaeger (1904-1945) werd terechtgesteld nadat zeven verzetslieden om het leven kwamen na haar tussenkomst bij Duitse soldaten, om haar door het Geheim Leger gevangen genomen zoon... Lees meer en de verraden en in Dachau gestorven Harelbeekse verzetsman Albert Vandamme. Anthierens koos in het boek resoluut partij tegen landverraders en vóór verzetsstrijders, ‘Vlaamse vrouwen en mannen, die vaak alles opgaven om niet onder een laars te leven’. En hij schreef ook waarom hij dat deed: ‘Deze rijkelijk late hulde aan witte Vlamingen [leden van het verzet] is geschreven uit de ergernis over het dédain waarmee rechts en officieel Vlaanderen hun nagedachtenis bejegenen.’ In De IJzertoren. Onze trots en onze schande, waarin hij ook voor- en tegenstanders van het monument, onder wie Franstaligen, aan het woord liet over het monument.

Niet minder scherp, maar wel speelser was hij als hij zich uitte als verstokte republikein. In 1990 schreef hij samen met zijn 'hofhouding', vrienden en collega’s van altijd, een Brief aan een postzegel. Kritisch Koningsboek, dat in 1993 werd vervolgd met Tricolore Tranen. Boudewijn van Saksen-Coburg, Boudewijn I Boudewijn (1930-1993) moest als gevolg van de koningskwestie op jonge leeftijd en onvoorbereid zijn vader opvolgen. Zijn koningschap werd getekend door de Congolese dekolonisatie, staatsh... Lees meer en het augustusverdriet.

Niemands meester, niemands knecht

Hij bewonderde graag. In Willem Elsschot. Het ridderspoor rekende Anthierens zich meer tot de beminners dan tot de kenners van Elsschot. In De overspannen jaren was hij de exposant van het werk van zijn ‘spitsbroeder’ Gal, alias de politieke tekenaar Gerard Alsteens Alsteens, Gerard Gerard Alsteens (1940), beter bekend als GAL, is cartoonist, politiek tekenaar en beeldend kunstenaar. Hij werd bekend als huistekenaar van De Nieuwe en Knack. Gedebuteerd in 1963 geldt h... Lees meer . En in Jacques Brel. De passie en de pijn ten slotte, het boek dat niet bij de tiende en wel bij de twintigste verjaardag van de dood van de zanger verscheen, portretteerde hij meer dan hij wilde toegeven ook zichzelf.

Ook over de dichter Jan van Nijlen, een tijdgenoot van Elsschot, wilde hij ooit een boek schrijven en hij begon de dichter alvast in lezingen en een radioprogramma onder de aandacht te brengen.

In mei 1999 werd Anthierens, 62 jaar oud, opgenomen in het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Aalst, waar de diagnose lymfeklierkanker werd gesteld en een zware behandeling begon. Op 19 december 1999 overleed Jef Anthierens en schreef hij zijn laatste artikel, het in memoriam van zijn broer voor De Morgen. Drie maanden later, op maandag 20 maart 2000, stierf Johan Anthierens zelf in zijn woning in Dilbeek. In die gemeente ligt hij ook begraven, met op zijn grafsteen het motto dat hijzelf onder zijn naam op zijn rouwprentje zette: 'Niemands meester, niemands knecht.'