De Rode Vaan

De Rode Vaan werd op 24 september 1921 opgericht als officieel Vlaams orgaan van de communistische partij van België, na een fusie van De Internationale en De Kommunistische Arbeider. De eerste editie verscheen drie weken na het congres waarop de Kommunistische Partij werd gesticht, en één week voor het zusterblad Le Drapeau Rouge. Dat de redactie en administratie in Antwerpen, en het beheer in Gent waren gehuisvest, wijst op de Vlaamse inbedding van de krant.

Aanvankelijk een weekblad werkte De Rode Vaan nauw samen met Le Drapeau rouge. Het hechtte veel belang aan het Vlaams-nationalisme, waarin het een mogelijke bondgenoot zag voor de vernietiging van de Belgische kapitalistische staatsstructuur. Al vanaf 1922 projecteerde het blad de oplossing van de Vlaamse problematiek in een postrevolutionaire toekomst: de Vlaamse kwestie kon enkel door een socialistische omwenteling worden opgelost. Hoewel De Rode Vaan zich afzijdig hield van de campagne om de vernederlandsing van de Gentse universiteit (de inhoud van de colleges werd immers te burgerlijk geacht), pleitte het wel voor ‘een Vlaamsche proletarische Hoogeschool voor de Vlaamsche arbeiders, veroverd door een proletarische revolutie’.

Het blad ijverde ook voor amnestie Amnestie Lees meer , niet enkel voor activisten Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer van socialistische signatuur zoals Jef van Extergem Van Extergem, Jef Jef van Extergem (1898-1945) was een Vlaamsgezinde, eerst socialistische en later communistische politicus. Lees meer , maar ook voor bijvoorbeeld de conservatief-katholieke nationalist August Borms Borms, August August Borms (1878-1946) speelde een prominente rol in de activistische collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog en groeide nadien uit tot hét symbool van de amnestiebeweging, die een ... Lees meer . Pas toen veroordeelde activisten als Borms en Antoon Jacob Jacob, Antoon Antoon Jacob (1889-1947) was een atheneumleraar en later hoogleraar in Hamburg en Gent. Hij was actief bij activistische tijdschriften, nadien in de amnestiebeweging en later de culturele... Lees meer in de jaren 1930 openlijk hun sympathie voor nazi-Duitsland beleden, staakte De Rode Vaan haar steun aan de gewezen activistische voormannen. De krant toonde zich kritisch voor de verrechtsing van het Vlaams-nationalisme, zoals blijkt uit Van Extergems artikel ‘Het Vlaamsch Nationalisme aan den tweesprong’ in april 1933, maar brak niet met een zelfstandig Vlaanderen als politiek ideaal. In een pleidooi voor ‘Vlaanderens zelfbeschikkingsrecht’ in augustus van datzelfde jaar riep de krant ‘de Vlaamse massa en het Waalse proleteriaat’ op om te strijden tegen ‘de imperialistische oorlog’ en de regering De Broqueville de Broqueville, Charles Graaf Charles de Broqueville (1860-1940) was een katholiek politicus, regeringsleider (1911-1918) en minister van Oorlog (1912-1917). Hij werd na de oorlog nog enkele keren minister en wa... Lees meer , ‘tot en met de scheuring van de Belgische Staat’.

Van Het Vlaamsche Volk naar Belgisch-patriottisch sluikblad

De lezers van De Rode Vaan waren hoofdzakelijk communisten. Met de bedoeling héél het ‘Vlaamse volk’ te bereiken werd op de stichtingsvergadering van de Vlaamsche Kommunistische Partij Vlaamsche Kommunistische Partij (VKP) De Vlaamsche Kommunistische Partij (1937-1945) was een onderafdeling van de Kommunistische Partij. Ze verdedigde een federaal standpunt en gaf het tijdschrift Het Vlaamsche Volk uit. ... Lees meer (VKP) beslist een naamsverandering door te voeren: het laatste nummer van De Rode Vaan verscheen op 1 februari 1937; van 6 februari 1937 tot 16 december 1939 rolde het blad onder de titel Het Vlaamsche Volk van de persen. Van Extergem, die secretaris werd van de VKP, werd hoofdredacteur. Het Vlaamsche Volk formuleerde zijn programma als volgt: ‘Het Vlaamsche Volk zal verder op de bres staan tegen den hoofdvijand het fascisme, waarvan Hitler de brutaalste belichaming is, die dan door agentschappen in Vlaanderen VNV Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer , Verdinaso Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen (Verdinaso) Het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen (Verdinaso) (1931-1941) was een fascistisch geïnspireerde beweging onder leiding van Joris van Severen, die een staats- en maatschappijherv... Lees meer , Rex Rex Rex was een Belgische politieke partij (1935-1940) en een collaboratiebeweging in Franstalig België (1940-1944). Lees meer , Sap Sap, Gustaaf Gustaaf Sap (1886-1940) was een invloedrijk en controversieel katholiek politicus, die op verschillende momenten in zijn leven een ministerpost bekleedde en vanaf 1929 tot zijn overlijden... Lees meer concentraties (zie Vlaamsche concentratie Vlaamsche Concentratie Vlaamsche Concentratie (1935-±1940) was de naam voor de idee en de beweging die streefde naar de hergroepering van alle katholieke Vlamingen. Lees meer , redactie) enzovoort ons volk vergiftigt.’ Tegelijk werd er opgeroepen deel te nemen aan IJzerbedevaarten IJzerbedevaarten De IJzerbedevaart is een jaarlijkse herdenking van de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog, die ontstond omstreeks 1920. Dit voor de Vlaamse beweging erg symbolische gebeur... Lees meer en aan betogingen van het Verbond der Vlaamse Oud-strijders Verbond VOS (VOS) Het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders (VOS), opgericht in 1919, was een flamingantische vereniging voor oud-strijders van de Eerste Wereldoorlog, die in de loop van het interbellum tot ee... Lees meer (VOS). In oktober 1939 spoorde Van Extergem Vlamingen en Walen aan om samen te werken tegen alle ‘imperialisten’, in lijn met de communistische neutraliteitspolitiek. In Het Vlaamsche Volk van 7 oktober schreef hij:

‘Wij, kommunisten – zowel onze Waalse als onze Vlaamse kameraden – zijn bereid samen te werken voor een eerlijke aktie van ‘Vrede door neutraliteit’, om den strijdwil van het werkende volk te organiseren tegen de inmenging van imperialistische onruststokers in ons land, wars van het Duitse Nazisme, wars van Chamberlain – Daladier!’

De Belgische overheid verbood Het Vlaamsche Volk in januari 1940. Aan het begin van de bezetting besloot de communistische partij om het opnieuw uit te geven, samen met zijn Franstalige tegenhanger La Voix du Peuple. In juni werden beide bladen alsnog verboden door de Propaganda Abteilung. Daarop publiceerden de regionale communistische federaties semilegale bladen met namen als De Toekomst, Volharding, De Vonk, Toch, En Toch, Vrijheid, Voorwaarts en, na 10 mei, Ulenspiegel Ulenspiegel (1940-1941) Ulenspiegel (1940-1941) was een uitgesproken Vlaamsgezind blad dat verscheen in Antwerpen. Aanvankelijk werd het achter de schermen geleid door de Vlaamsche Kommunistische Partij (VKP), d... Lees meer . Vanaf februari 1941 verschenen maandelijks opnieuw de nu clandestiene bladen De Roode Vaan en Le Drapeau Rouge. De Rode Vaan bleef als orgaan van de VKP nadrukkelijk ijveren voor de culturele en taalkundige emancipatie van het ‘Vlaamse volk’. Tegelijk volgde het blad waarschijnlijk de politieke lijn van de Belgische communistische partij, die in haar ‘Manifeste aux Peuples de Flandres et de Wallonies pour l’Indépendance du Pays’ de arbeidersklasse aanmoedigde om ‘de volken van Vlaanderen en Wallonië’ samen naar de overwinning op de bezetter te leiden. Met het oog op ‘ideologische frontvorming’ liet de Komintern ook niet toe dat de VKP zich anti-Belgisch opstelde.

Met de aanhouding van Van Extergem en de medewerkers Bert van Hoorick Van Hoorick, Bert Bert van Hoorick (1915-2000) was een Vlaamsgezind communistisch en later socialistisch politicus. Hij was antimilitaristisch en zat tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet. Hij was v... Lees meer en Georges van den Boom Van den Boom, Georges Georges van den Boom (1897-1978) was voorzitter van de Vlaamse Kommunistische Partij. Hij pleitte voor Vlaams en Waals zelfbestuur. Lees meer in het voorjaar van 1943 verdween het Vlaamse element naar de achtergrond, en werd De Rode Vaan in grote mate een vertaling van Le Drapeau Rouge. De Rode Vaan kreeg nog steeds de ondertitel ‘Orgaan der Vlaamsche Kommunisitsche Partij’, maar ‘beide Vlaamse en Waalse volkeren’ maakten plaats voor ‘één Belgisch Volk’. Het blad zou zijn Belgisch-patriottisch karakter ook na de oorlog behouden.

De Rode Vaan in de tweede helft van de 20ste eeuw

Van 5 september 1944 en 31 oktober 1958 verscheen De Rode Vaan als dagblad. Met de afschaffing van de Vlaamsche Kommunistische Partij veranderde in 1946 de ondertitel van ‘Dagblad van de V.K.P’. naar ‘Dagblad der B.K.P.’ Vooral in die eerste jaren was De Rode Vaan eerder een kopie van Le Drapeau rouge. De leiding berustte bij Gerard van Moerkerke. Hoofdredacteur Aloïs Gerlo Gerlo, Aloïs Aloïs Gerlo (1915-1998) was een Vlaamsgezinde communist en later socialist, die tijdens de jaren 1960 en 1970 een leidinggevende rol vertolkte in de niet-partijpolitieke Vlaamse beweging ... Lees meer en medewerkers Louis Paul Boon Boon, Louis Paul In zijn streven naar zelfontwikkeling omarmde Louis Paul Boon (1912-1979) begin jaren 1930 de radicaal-linkse strekking binnen de Vlaamse beweging. Zijn ideaal – een republiek van vrije V... Lees meer en Van Hoorick gaven af en toe uitdrukking aan Vlaamsgezinde reflexen. Vanaf november 1958 werd het blad opnieuw een weekblad en vanaf januari 1966 kreeg het als ondertitel ‘Stem der Vlaamse linkerzijde’. Dat signaleerde een nadrukkelijker Vlaamsgezinde houding, vooral onder invloed van politieke directeurs als Jan Debrouwere Debrouwere, Jan Jan Debrouwere (1926-2009) was een communistisch politicus, redacteur en journalist. Hij maakte deel uit van het politieke kader van de Kommunistische Partij en was redacteur bij het dagb... Lees meer , Jef Turf Turf, Jef Jef Turf (1932-2022) was een Vlaamsgezinde communist. Hij was onder meer politiek directeur van De Rode Vaan en Vlaams voorzitter van de Kommunistische Partij. Hij wilde de democratische ... Lees meer en later Miel Dullaert Dullaert, Miel Miel Dullaert (1948) was lid van de Kommunistische Partij van België (KPB), later Kommunistische Partij Vlaanderen, en (hoofd)redacteur van De Rode Vaan. Later was hij medewerker van de S... Lees meer . De redactie werd in die tijd onder meer bevolkt door Piet Lampaert (hoofdredacteur), Koen Calliauw, Jo Clauwaert (graficus), Lode de Pooter, Ronny de Schepper, Dullaert, Jos Gavel, Jan Mestdagh, Vic van Saarloos, Jan Vermeersch, Lode Willems en Jan Turf. Het blad volgde niet slaafs de partijlijn maar ijverde net als Le Drapeau Rouge voor een eurocommunistische koers, wat werd afgekeurd door de orthodoxe strekking in de partij. Met de neergang van het communisme verdween ook De Rode Vaan. Het laatste nummer verscheen op 6 maart 1992. Een poging om het blad te vervangen door het progressieve linkse blad Markant Markant Markant was een onafhankelijk politiek weekblad met een progressief profiel. Het verscheen van 8 mei 1992 tot 27 oktober 1994. Lees meer draaide uit op een mislukking.