De Tael is gansch het Volk

Oprichting en werking

De Tael is gansch het Volk werd opgericht in Gent op 10 februari 1836, na De Olijftak De Olijftak De Olijftak was een in 1835 opgerichte Antwerpse rederijkerskamer, die in de context van het ontluikende Vlaamsgezinde cultuurleven wilde aanknopen bij de bewonderde 16de-eeuwse rederijke... Lees meer in december 1835 te Antwerpen en nagenoeg gelijktijdig met de Leuvense kring Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt was een Vlaamsgezind Studentengenootschap dat in 1836 aan de Leuvense universiteit werd opgericht en bleef bestaan tot na de Tweede Wereldoorlog. Het speelde tot 1875 e... Lees meer . De Tael was een zelfstandige, aanvankelijk politiek-neutrale, Vlaamse culturele vereniging, opgericht tot verbreiding van de taal- en letterkunde en ter verdediging van de moedertaal (zie Literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer ).

Initiatiefnemers waren Ferdinand A. Snellaert Snellaert, Ferdinand A. Ferdinand Augustijn Snellaert (1809-1872) was arts en filoloog, een van de leidende figuren van de jonge Vlaamse beweging en pleitbezorger voor culturele eenheid met Nederland. Lees meer (als militair arts pas teruggekeerd uit Nederland), Frans Rens Rens, Frans De verdienste van de letterkundige Frans Rens (1805-1874) lag niet zozeer in zijn eigen poëtische werk, maar wel in zijn inzet voor verschillende Vlaamsgezinde verenigingen en tijdschrift... Lees meer (voorzitter), de in Noord-Nederland geboren journalist F.A. Spyers en de minder bekende Ch. Jos. Boulengier en L. Caluwé. De kenspreuk ontleende men aan Prudens van Duyse Van Duyse, Prudens Lees meer , die in zijn Aen België, meizang (voor het eerst verschenen in de Courrier de la Dendre, 1834) schreef: ‘De styl is gantsch de mensch, Buffon, het zyn uw woorden: De tael is gantsch het volk’, daarmee verwijzend naar de Franse natuurwetenschapper Georges-Louis Leclerc de Buffon (1707-1788) en diens bekende adagium ‘Le style est de l’homme même’.

Kort na de oprichting telde de vereniging 14 werkende leden, 11 ereleden en een 30-tal corresponderende leden. Het Gentse gezelschap vond wisselend onderdak op verschillende plaatsen in het centrum van Gent, onder andere in Hotel du Paysan (Den Vluchten Boer) in de Bennesteeg, in het Hotel du Courtrai (Hotel van Kortrijk) op de Poel, in de Achtersikkel en in het Lakenmetershuis. De Tael bouwde een netwerk uit van corresponderende leden in België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer (vooral maar niet uitsluitend in steden waar reeds literaire gezelschappen aan de slag waren) en in het buitenland ( Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer , Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer maar ook Frans-Vlaanderen Frans-Vlaanderen Dit artikel belicht de belangstelling vanuit de Vlaamse beweging voor de Vlaamse cultuur in Noord-Frankrijk. Lees meer ).

De Tael redigeerde de Bydragen der Gazette van Gend voor Letteren, Kunsten en Wetenschappen (1836-1839), die een- of tweemaal per week in de Gazette van Gent Gazette van Gent De Gazette van Gent was een Gents dagblad dat vermoedelijk op 1 januari 1667 werd opgericht onder de naam Ghendtsche Post-Tydingen. De krant verscheen, met verschillende onderbrekingen en... Lees meer opgenomen en ook afzonderlijk gebundeld werden, in de hoop aldus geleidelijk tot een zelfstandig literair tijdschrift te komen. Rens en Van Duyse werkten mee voor de poëziekritiek, Blommaert besprak de oude tekstedities, het literair-historische werk en het Germaanse cultuurgoed, Spyers boog zich over toneel Toneel Het Vlaamse toneel onderhield vanaf zijn ontstaan in de 19de eeuw een complexe en gelaagde verhouding met de Vlaamse beweging. Van een belangrijk emancipatorisch instrument en voorwerp va... Lees meer en beeldende kunsten Beeldende kunst De beeldende kunsten en de Vlaamse beweging onderhielden van 1830 tot vandaag een complexe en gelaagde relatie, die pendelde tussen gematigde sympathie, radicaal engagement en kritische a... Lees meer , Jan Frans Willems Willems, Jan Frans Jan Frans Willems (1793-1846), de “vader van de Vlaamse beweging”, was dichter, polemist, filoloog, tekstediteur en initiatiefnemer of lid van tal van academies en genootschappen in binne... Lees meer schreef over de spelling en Snellaert over Middelnederlandse en moderne poëzie, toneel en tijdschriften. De leden van De Tael publiceerden verder stukken in het Kunst- en Letterblad Kunst- en Letterblad Het Kunst- en Letterblad (1840-1845) was een tijdschrift dat van 1840 tot 1843 in Gent en daarna in 1844 en 1845 in Antwerpen verscheen. Het besteedde aandacht aan de Nederlandstalige lit... Lees meer (1840-1843) en vervolgens in De Eendragt De Eendragt De Eendragt – vanaf 1864 als De Eendracht gespeld – was een algemeen cultureel tijdschrift dat in Gent verscheen van 1846 tot 1879. Het volgde de evolutie van de Vlaamse beweging op de vo... Lees meer (vanaf 7 juni 1846 tot 1879).

Literair en cultureel flamingantisme

In de eerste jaren van haar bestaan mengde De Tael zich actief in de Spellingoorlog Spellingoorlog Spellingoorlog verwijst naar de spellingstrijd van 1839 tot 1844 tussen voor- en tegenstanders van de zogenaamde Commissiespelling, die een aanpassing van het Nederlands in Vlaanderen aan... Lees meer (1839-1844) en sloot zich (met klein voorbehoud) aan bij de commissiespelling (zie Taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer ). Verder manifesteerde de publieke activiteit zich vooral op het vlak van uitschrijven van literaire prijsvragen: proza en poëzie (1839, met als respectievelijk onderwerp de regering van Maria van Bourgondië en Jacob van Artevelde Van Artevelde, Jacob Jacob van Artevelde was een Gents volksleider (overleden in 1345) die in de jaren 1337-1345 de feitelijke macht uitoefende in Gent en in Vlaanderen. Hij verzette zich tegen de Franse invl... Lees meer ), Nederlandstalige koorzangen (1841, gewonnen door de Nederlander Jan Wap Wap, Jan De Rotterdammer Jan Wap (1806-1866) heeft grote betekenis gehad voor de ontwikkeling van de Vlaamse letterkunde binnen het koninkrijk van Willem I. Lees meer ), een Nederlandstalige zedenroman uit de tegenwoordige tijd (1847), een prijsvraag rond barbarismen, inzonderheid Gallicismen en Germanismen in Nederlandstalige dag- en weekbladen (1851, herhaald in 1852 en met eervolle vermelding aan Van Duyse toegekend), een wedstrijd voor literair of wetenschappelijk werk, enkel toegankelijk voor studenten aan de Gentse universiteit (1853, wegens geen reactie herhaald het jaar erop met vervolgens eervolle vermelding voor Karel Versnaeyen Versnaeyen, Karel Karel Versnaeyen (1836-1910) was ambtenaar bij het provinciaal bestuur van West-Vlaanderen, kunsthandelaar in Parijs en journalist te Brussel. Lees meer ), een prijskamp voor uitspraakleer van het Nederlands (1859), een wedstrijd ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van vereniging voor poëzie (thema verbroedering van Noord- en Zuid-Nederland) en proza (geschiedenis van de omwenteling 1830) (1860), een prijsvraag voor drama uit de Nederlandse geschiedenis (1865) en wedstrijd voor muziek Muziek Lees meer voor koor op woorden van een Nederlandse dichter (1865), een wedstrijd met als thema de geschiedenis van de inlijving van Vlaams gebied bij Frankrijk onder Lodewijk XIV (1868) en tot slot nog een prijsvraag voor historische romans (1871). De wedstrijden van 1847, 1860 en 1871 leverden telkens een publicatie op (resp. Eugeen Zetternam Diricksens, Joos (pseudoniem Eugeen Zetternam) Joos J. Diricksens (1826-1855), beter bekend onder zijn pseudoniem Eugeen Zetternam, was een Antwerpse letterkundige en huisschilder. Hij staat bekend om zijn sociaal geëngageerde romans ... Lees meer , Mijnheer Luchtervelde, Karel L. Ternest Ternest, Karel L. Onderwijzer Karel L. Ternest (1812-1887) is de auteur van Nederlandstalige schoolboeken die hebben bijgedragen tot de vernederlandsing van het lager onderwijs. Lees meer , Uitspraakleer der Nederlandse taal en F.J. Van den Branden, De Val van Antwerpen).

De viering van het 25-jarige bestaan (15 september 1861) groeide met de onthulling van een standbeeld voor Prudens Van Duyse Van Duyse, Prudens Lees meer uit tot een feest waar zowat iedereen met naam en faam in de toenmalige Vlaamse beweging aanwezig was. Merkwaardig genoeg betekende dit hoogtepunt zowat de zwanenzang van het literaire genootschap.

In politiek liberaal vaarwater

De leden van De Tael stelden zich aanvankelijk op als neutrale bemiddelaars tussen volk en overheid, en fungeerden als zogenaamde ‘letterheren’. Vanaf de jaren 1860 werd echter duidelijk dat om resultaat te boeken voor het behoud en de groei van het gebruik van de Nederlandse taal het niet langer volstond om inspanningen te verrichten op het literaire vlak. Onder impuls van Julius Vuylsteke Vuylsteke, Julius De Vlaamsgezinde advocaat, dichter en uitgever Julius Vuylsteke (1836-1903) was het boegbeeld van het Vlaamsgezinde liberalisme. Hij lag aan de basis van de Gentse studentenvereniging ’T ... Lees meer bekende de vereniging zich tot de liberale politieke strekking en kwam onder de vleugels van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer terecht. In de loop van 1865 verschoof de focus zelfs van een literaire naar een meer historische benadering en paste onder invloed van diezelfde Vuylsteke de naam aan naar Maatschappij van Nederlandse Letterkunde en Geschiedenis.

Op 25 mei 1867 ondertekenden Julius Vuylsteke (als secretaris van het Willemsfonds) en Max Rooses Rooses, Max Max Rooses (1839-1914) was kunsthistoricus en directeur van het Plantin-Moretusmuseum en als letterkundige actief in de Vlaamse beweging. Lees meer (als secretaris van de Tael) een overeenkomst om de bibliotheek van De Tael onder te brengen in het Lakenmetershuis, zetel van het Willemsfonds. De werking van De Tael kantelde vervolgens in bij de Gentse afdeling van het Willemsfonds. Een hulde voor K.L. Ledeganck (28 juli 1872) was zowat het laatste grote moment voor De Tael. De werking viel na het overlijden van Frans Rens Rens, Frans De verdienste van de letterkundige Frans Rens (1805-1874) lag niet zozeer in zijn eigen poëtische werk, maar wel in zijn inzet voor verschillende Vlaamsgezinde verenigingen en tijdschrift... Lees meer in 1874 zo goed als stil. Jacob Heremans Heremans, Jacob Jacob Heremans (1825-1884) was een Gentse hoogleraar taal- en letterkunde, die als publicist en initiatiefnemer een prominente rol speelde in de liberale Vlaamse en Groot-Nederlandse bewe... Lees meer (voorzitter 1874-1884) en vervolgens August de Maere De Maere, Auguste Auguste de Maere (1826-1900) stamde uit een orangistische en liberale familie, studeerde voor ingenieur en was actief in de Gentse en de nationale politiek. Zowel politiek als cultureel z... Lees meer (vanaf 1884) waren voorzitter van een vereniging die vooral op papier bestond. De bibliotheek van De Tael kwam uiteindelijk terecht in de universiteitsbibliotheek. Bij het begin van de jaren 1890 blies een volgende generatie liberale Vlaamsgezinden De Taal nog eens nieuw leven in. J. Mac Leod Mac Leod, Julius Julius Mac Leod (1857-1919) was hoogleraar plantkunde aan de Gentse universiteit en een Vlaamsgezinde progressieve liberaal. Hij was een belangrijke pleitbezorger van de vernederlandsing ... Lees meer , J. Vercoullie Vercoullie, Jozef-Frederik Jozef-Frederik Vercoullie (1857-1937) was een Vlaamse filoloog, politicus voor de Liberale Partij en voorzitter van het Willemsfonds (1919-1937). Hij wordt beschouwd als de grondlegger va... Lees meer , G. Staes, Julius Pee Pée, Julius De vrijzinnige cultuurflamingant Julius Pée (1871-1951) was een breed geïnteresseerde intellectuele emancipator, via zijn functies in het middelbaar onderwijs maar ook als publicist. Hij ... Lees meer , Maurits Sabbe Sabbe, Maurits Maurits Sabbe (1873-1938), zoon van Julius Sabbe, was een Germaans filoloog, een Vlaamsgezinde liberaal en een vrijzinnige letterkundige, hoogleraar en conservator van het museum Plantin-... Lees meer en Pieter Tack Tack, Pieter De vrijzinnige flamingant Pieter Tack (1870-1943) was tijdens de Eerste Wereldoorlog een van de leidende figuren van het activisme, onder andere als voorzitter van de Raad van Vlaanderen ... Lees meer melden zich als sprekers aan.

De maatschappij liet weten niet enkel meer de promotie van Nederlandstalige belletrie, maar vooral ook de kennis van Nederlandstalige wetenschappelijke literatuur verder uit te breiden. De Tael was door een veranderende maatschappelijke context ver weg van de idealen van de eerste taalminnaars en speelde geen rol meer in de strijd voor de vernederlandsing van het hoger onderwijs Hoger onderwijs De evolutie van het Vlaamse hoger onderwijs werd gekenmerkt door een moeizame vernederlandsingspolitiek, gaande van het vroegste verschijnen van Nederlandstalig onderwijs tot de integrale... Lees meer die de daaropvolgende decennia losbarstte. Haar rol was op de drempel van de 20ste eeuw volledig uitgespeeld.