Het Algemeen Nieuws

Voorgeschiedenis

Het Algemeen Nieuws was een katholiek Vlaamsgezind dagblad dat verscheen van 25 mei 1940 tot 2 september 1944. Voorheen was Het Algemeen Nieuws de titel van een cultureel bijblad in Sportwereld Sportwereld Sportwereld was een sportkrant, opgericht in 1912, die aanvankelijk vooral focuste op de wielersport en een gematigd flamingantische toon aansloeg. Vandaag verschijnt Sportwereld als spor... Lees meer , het sportdagblad van Karel van Wijnendaele Steyaert, Karel (pseudoniem Karel van Wijnendaele) Karel Steyaert (1882-1961), ook wel bekend onder zijn pseudoniem Karel van Wijnendaele, was een Vlaamsgezind sportjournalist die onder meer hoofdredacteur was bij Sportwereld. Lees meer (zie Pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer ). Dit bijblad verscheen van 1 april 1939 tot aan de overname van Sportwereld op 4 juni 1939 door de naamloze vennootschap De Standaard, die katholieke Vlaamsgezinde kranten uitgaf. Het stond onder leiding van Paul de Mont De Mont, Paul Paul de Mont (1895-1950) was toneelschrijver, journalist en hoofdredacteur van verschillende kranten. Als leidende figuur van Rex-Vlaanderen zette hij zich voor in voor de samenwerking va... Lees meer , met Pol Jacquemyns Jacquemyns, Pol Pol Jacquemyns (1896-1977), die tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken was bij het activisme, ontwikkelde zich vanaf het eind van de jaren 1920 tot een gerenommeerde en populaire sportj... Lees meer als redactiesecretaris en met tal van bekende Vlaamse auteurs als medewerkers, onder meer Filip de Pillecyn De Pillecyn, Filip Filip de Pillecyn (1891-1962) was schrijver en journalist voor onder meer De Standaard en het satirische, pluralistische blad Pallieter. Hij speelde een leidende rol in de Frontbeweging e... Lees meer , Albert van Hoogenbemt en André Demedts Demedts, André André Demedts (1906-1992) was een Vlaamsgezinde auteur, voordrachtgever en inspirator van literaire organisaties. Zo werd hij in Vlaanderen een belangrijke cultuurdrager. Demedts gold bov... Lees meer . Onder invloed van De Mont kreeg de rubriek een pacifistische Pacifisme Binnen de Vlaamse beweging leefden van meet af aan antimilitaristische sentimenten. Vanaf 1914 radicaliseerden deze tot een pacifistische tendens. Aan de basis ervan lag niet alleen een a... Lees meer en voor het politieke regime kritische klank. De Mont verliet het blad toen hij in 1936 De Nieuwe Staat De Nieuwe Staat De Nieuwe Staat (1936-1939) was het dagblad van Rex-Vlaanderen. Lees meer , het dagblad van Rex-Vlaanderen Rex-Vlaanderen Rex-Vlaanderen werd opgericht in 1936 en kwam onder de leiding van Paul de Mont. Het doel was een electorale doorbraak in Vlaanderen. De Vlaamse tak benadrukte het federalisme en de conce... Lees meer ging leiden.

Oprichting en betrokkenen

Kort na de bezetting in mei 1940 ging de uitgeverij Boekbedrijf In de 19de eeuw kwam het Vlaamse boekbedrijf moeizaam van de grond. Pas na de Eerste Wereldoorlog ontstonden in Vlaanderen de bestaansvoorwaarden voor een moderne cultuurindustrie. Tot d... Lees meer nv De Standaard aanvankelijk niet in op de wens van de Duitse autoriteiten om het dagblad De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer , waarvan het laatste nummer op 16 mei 1940 verschenen was, opnieuw uit te geven. De vennootschap zag echter de noodzaak in van een aanwezigheidspolitiek via de publicatie van een dagblad, weliswaar onder een andere naam: Het Algemeen Nieuws. Volgens de uitgevers kon enkel zo vermeden worden dat de Duitse bezettingsmacht zelf een dagblad zou uitgeven, dat vrij spel zou krijgen in het ruim verspreiden van de nationaalsocialistische propaganda. Behalve de enige krant van nv De Standaard die tijdens de bezetting gepubliceerd werd, was het blad ook de eerste Belgische krant die onder de bezetting verscheen. Het bereikte een gemiddelde oplage van 140.000 exemplaren en was daarmee de tweede grootste Vlaamse krant in de oorlogsjaren.

De raad van beheer van de nv De Standaard bleef grotendeels ongewijzigd, met Arnold Hendrix Hendrix, Arnold Arnold Jozef Hendrix (1866-1946) was een apotheker, ijverde voor de vernederlandsing van het onderwijs en was betrokken bij de oprichting van Ons Volk Ontwaakt en De Standaard. Lees meer (voorzitter), de weduwe van Gustaaf Sap Sap, Gustaaf Gustaaf Sap (1886-1940) was een invloedrijk en controversieel katholiek politicus, die op verschillende momenten in zijn leven een ministerpost bekleedde en vanaf 1929 tot zijn overlijden... Lees meer Antoinette Gylsen (ter vervanging van Henri Jacobs, die ontslag nam bij het verschijnen van Het Algemeen Nieuws), Karel de Baerdemaeker De Baerdemaeker, Karel Karel de Baerdemaeker (1884 -1968) speelde een belangrijke rol in de oprichting en uitbouw van De Standaard-groep. Hij was ook een van de oprichters van het Vlaams Economisch Verbond (VEV... Lees meer , Janssen, Vincent Welvaert, Frans Franssen Fransen, Frans Geneesheer Jan Fransen (1886-1975) was hoogleraar aan de Gentse universiteit. Na de Tweede Wereldoorlog was hij voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en het Vlaams Geneesherenverbond.... Lees meer en Jozef Clottens Clottens, Jozef Jozef Clottens (1881-1959) speelde een prominente rol in het katholieke en Vlaamsgezinde verenigingsleven. Hij was onder andere actief bij het Davidsfonds, de Katholieke Vlaamsche Landsbo... Lees meer . Fernand van den Eynde, directeur sinds 1925, bleef op post. De redactie telde twaalf voltijdse redacteuren, maar dat aantal daalde vanaf juli 1943, omdat het aantal pagina’s noodgedwongen ingekrompen werd wegens papiertekort en vooral door een zuivering van de redactie door de bezetter in maart 1944. Karel Constant Peeters Peeters, Karel Constant Karel Constant Peeters (1903-1975) was een van de grondleggers van de academisch-wetenschappelijke studie van de volkskunde in Vlaanderen en van 1950 tot 1968 stadssecretaris in Antwerpen... Lees meer kreeg van de Duitsers een verbod om zijn taak weer op te nemen en werd opgevolgd door Alfons Martens Martens, Alfons Alfons Martens (1888-1960) was hoofdredacteur van Ons Volk Ontwaakt en van De Standaard. Lees meer , tot dan hoofdredacteur van het weekblad Ons Volk Ons Volk Ons Volk Ontwaakt begon in 1911 als Vlaamsgezind weekblad en evolueerde – vooral na de naamswijziging naar Ons Volk in 1932 – tot een katholiek gezinsmagazine. Lees meer , waarvan de publicatie werd gestaakt.

Tussen Nieuwe Orde, ‘attentisme’ en collaboratie

Het Algemeen Nieuws volgde een katholieke en Vlaamsgezinde koers in de lijn van haar voorganger De Standaard. Haar uitgever, nv De Standaard, wilde een ‘informatief blad’ uitgeven, hield zich afzijdig van collaborerende Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer partijen of groeperingen, maar was gewonnen voor een brede Vlaamse samenwerking en een ‘nieuwe ordening’ van de samenleving. Ze was vol lof over de houding van koning Leopold III van Saksen-Coburg, Leopold III Leopold III (1901-1983) werd aan de vooravond van en tijdens de Tweede Wereldoorlog het boegbeeld van een autoritaire stroming in de Belgische politiek. Zijn controversiële houding en mee... Lees meer en toonde alle begrip dat hij tegen de regering, die de strijd met Duitsland wilde voortzetten, inging met de overgave omdat hij ‘– als mensch – niet anders kon handelen en dat hij hierdoor duizenden en duizenden menschenlevens heeft gespaard’ (voorblad van de editie van 30 mei 1940).

De redactie huldigde in zekere mate 'de Nieuwe Orde', zonder in grote excessen te vervallen, propageerde de reeds voor de oorlog populaire corporatistische Corporatisme Het corporatisme was in het interbellum, vooral in de crisisjaren 1930, een wijdverspreid, maar tegelijk vaag alternatief maatschappelijk en politiek model. Na de Tweede Wereldoorlog zou ... Lees meer opvattingen en stond voor ‘Vlaams recht binnen België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer ’. De krant nam nooit een anti-Belgisch standpunt in, maar toonde zich tegelijk Vlaamsgezind. Terwijl de VNV-bladen Brussel opeisten ‘voor Dietschland’, zag Het Algemeen Nieuws de hoofdstad als een rijksgebied dat ‘een bindteken tussen de twee volksgemeenschappen’ moest worden. In de lijn van de vooroorlogse De Standaard vroeg het uitdrukkelijk om de correcte toepassing van de taalwetten en het toonde zich ontgoocheld toen maatregelen uitbleven en Brussel ook onder de Duitse bezetting ‘een olievlek’ bleef. De krant publiceerde antisemitische bijdragen, al waren het er minder dan in de andere Vlaamse kranten die tijdens de bezetting verschenen.

Naarmate de oorlog evolueerde, werd het blad kleurlozer, tot de Duitse bezettingsoverheid ingreep omdat het blad volgens haar te ‘attentistisch’ was. In maart 1944 stelde ze Frans van Waeg, een Brusselse advocaat van VNV-strekking en lid van de bestendige deputatie van provincie Brabant, als Verwalter (beheerder) aan en die verving hoofdredacteur Martens door Gustaaf ‘Staf’ van Nuffel Van Nuffel, Staf Staf van Nuffel (1893-1955) was een Vlaams-nationalistisch journalist en politicus. Lees meer , een uitgesproken collaboratiefiguur van buiten de firma, voorheen redacteur bij Belgapress en medestichter van Vlaamsche Kinderzegen Vlaamsche Kinderzegen Vlaamsche Kinderzegen was een katholieke en Vlaams-nationalistische vereniging voor grote gezinnen, die bestond van 1937 tot omstreeks 1970. Lees meer , de katholieke en Vlaams-nationalistische tegenhanger van de unitaire Bond van Kroostrijke Gezinnen. Directeur Van den Eynde mocht zich alleen nog met de handelsdrukkerij bezighouden. Vanaf dat ogenblik sloeg het blad een radicalere collaboratie-georiënteerde toon aan. Na de uitzuivering van de redactie door de bezetter daalde het aantal verkochte exemplaren met meer dan de helft, maar de krant bleef toch verschijnen tot 2 september 1944, één dag vóór de geallieerde troepen Brussel binnen trokken.

Proces en nasleep

Directeur Van Den Eynde hoopte op korte termijn de publicatie van het blad te kunnen hervatten. Samen met zijn redactie begon hij op 4 september aan de samenstelling van een nummer onder de oude titels. Zoals bij alle kranten die tijdens de bezetting verschenen waren en gezien de collaboratie-georiënteerde toon van Het Algemeen Nieuws de voorafgaande maanden, stelde het Belgische gerecht een onderzoek in. Kort nadien werd de uitgeverij nv De Standaard onder sekwester geplaatst en kreeg ze een publicatieverbod opgelegd, waardoor een grote leemte ontstond in het Vlaamse medialandschap.

Op 30 september 1944 werd directeur Van Den Eynde aangehouden en in de gevangenis opgesloten tot half juli 1945. Het proces tegen Het Algemeen Nieuws begon op 14 juni 1946. Van Den Eynde maakte de afloop van het proces niet meer mee, want tien dagen na de start ervan overleed hij aan de gevolgen van een hartaandoening. Uiteindelijk werden de twee verantwoordelijken van Het Algemeen Nieuws voor de Verwaltung (Frans van Waeg en zijn rechterhand redacteur Piet van Nieuwenhuyzen) in oktober 1946 zwaar gestraft, terwijl drie redacteurs van de krant (Alfons Martens, Huib Aerts en Jan Caberghs) tot lichtere straffen veroordeeld werden. Zoals het tijdens de bezetting voorbereid was, werd op 5 oktober 1944 door Vlaamse industriëlen en journalisten een nieuwe uitgeverij nv De Gids opgericht, die meteen met de publicatie van verschillende Vlaamse dagbladen begon. De naam De Standaard werd onder druk van politieke tegenstanders veranderd in De Nieuwe Standaard De Nieuwe Standaard Lees meer om ‘de breuk met het verleden’ duidelijk te maken.