Rolin-Jaequemyns, Gustave

Bescheiden Vlaamsgezind en sociaalvoelend liberaal

Gustave Rolin was de zoon van Hippolyte Rolin, stichtend voorzitter van de Gentse Liberale Associatie in 1848 en minister van Openbare Werken in het kabinet onder leiding van Charles Rogier Rogier, Charles Charles Rogier (1800-1885) was een liberale politicus die meermaals een functie als minister of regeringsleider bekleedde. In zijn streven naar een sterke, geünificeerde en op termijn een... Lees meer (1848-1850). Gustave Rolin studeerde aan de Gentse Rijksuniversiteit rechten en politieke en administratieve wetenschappen. Hij werd in 1854 lid van de studentenvereniging 't Zal wel gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer en zetelde in de redactieraad die verantwoordelijk was voor de almanakken van het studentengenootschap in 1855, 1856 en 1857. Via zijn betrokkenheid bij 't Zal wel gaan raakte hij bevriend met Julius Vuylsteke Vuylsteke, Julius De Vlaamsgezinde advocaat, dichter en uitgever Julius Vuylsteke (1836-1903) was het boegbeeld van het Vlaamsgezinde liberalisme. Hij lag aan de basis van de Gentse studentenvereniging ’T ... Lees meer .

Gustave Rolin werd in 1857 advocaat aan het Gentse hof van beroep. Hij huwde in 1862 met Emilie Jaequemyns en voegde haar naam bij de zijne. Het was dankzij haar familiekapitaal dat hij zich gedurende verschillende jaren uitsluitend kon toeleggen op de studie van het internationaal recht en dat hij vele buitenlandse reizen kon maken. Hij bleef een nauwe band behouden met 't Zal wel gaan. Toen het genootschap in maart 1873 zijn 21-jarige bestaan vierde, werd dit feest mede gepatroneerd door Rolin-Jaequemyns. Later was hij ook medestichter van de Bond van Oud-leden van 't Zal wel gaan (1885).

Als jonge advocaat te Gent profileerde Rolin-Jaequemyns zich in de jaren 1860 als een gematigd Vlaamsgezind en sociaalvoelend liberaal. Hij was vanaf 1868 lid van de Gentse afdeling van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer en zetelde van 1867 tot 1876 in het Algemeen Bestuur. In 1867 gaf deze vereniging zijn voordrachten over de grondwet uit, met een tweede druk in 1871. Hij was ook actief in het kader van de Nederlandse Taal- en Letterkundige Congressen Nederlandse Congressen De Nederlandse Congressen waren gemeenschappelijke (culturele) ontmoetingen van Vlamingen en Nederlanders in Vlaanderen en Nederland die met onderbrekingen werden georganiseerd sinds 1849... Lees meer .

Rolin-Jaequemyns was lid van de Liberale Afdeling van het Vlaamsch Verbond Vlaamsch Verbond (1861-1869) Het Vlaamsch Verbond was een flamingantische politieke drukkingsgroep in Gent. Lees meer (1861-1862) onder leiding van Vuylsteke. Hij werd begin 1868 verkozen tot bestuurslid van de Vlaamsche Liberale Vereeniging Vlaamsche Liberale Vereeniging De Vlaamsche Liberale Vereeniging (1866-circa 1940) werd opgericht als drukkingsgroep binnen de Liberale Associatie van Gent. Door haar gematigde standpunten slaagde zij er gedurende enke... Lees meer , een organisatie van korte levensduur die was ontstaan als afsplitsing van het Vlaamsch Verbond in 1866. In december 1867 lanceerde de Vlaamsche Liberale Vereeniging zich opnieuw als drukkingsgroep binnen de Liberale Associatie ter verdediging van Vlaamsgezinde en democratische programmapunten. Net zoals Julius Vuylsteke, die in 1868 voorzitter werd van de opnieuw opgestarte Vlaamsche Liberale Vereeniging, was Rolin-Jaequemyns ervan overtuigd dat er voor de volkszaak niets meer te verwachten was van samenwerking met de katholieken.

In de omzendbrief die de statuten van de Vlaamsche Liberale Vereeniging in 1868 vergezelde, onderschreven Vuylsteke, Rolin-Jaequemyns en de andere leden van het bestuur dat er sprake was van twee vijanden voor de liberale Vlaamse beweging: klerikalisme en verfransing. Niet toevallig probeerde de Antwerpse flamingant Julius de Geyter De Geyter, Julius Julius de Geyter (1830-1905) was een progressief-liberale en Groot-Nederlandse flamingant in Antwerpen, die Nederlandstalige gedichten, liederen en krantenartikelen schreef. Lees meer in mei 1868 Rolin-Jaequemyns te overtuigen deel te nemen aan de verkiezingen om als liberaal Kamerlid de Vlaamse belangen te behartigen. Maar Gustave bedankte voor de eer. Hij wilde zijn schoonvader Edouard Jaequemyns, industrieel en doctrinair Kamerlid, niet voor het hoofd stoten.

Het Van Crombrugghe’s Genootschap

In juni 1863 werd de 28-jarige Rolin-Jaequemyns verkozen tot voorzitter van het Van Crombrugghe’s Genootschap Van Crombrugghe's Genootschap Het Van Crombrugghe’s Genootschap werd opgericht in 1857 als een liberale organisatie die zich inzette voor het officieel onderwijs. Vanaf 1864 stelde het zich ook Vlaamsgezind op. ... Lees meer , een ontmoetingsplaats voor oud-leerlingen van de Gentse stadsscholen en dus een steunpilaar van het stedelijk onderwijs in de Arteveldestad. Zijn verkiezing stond symbool voor de wijze waarop de Vlaams-liberale stroming binnen het Genootschap de macht naar zich toe trok. In februari 1864 was het Genootschap vertegenwoordigd op een liberale meeting te Gent waarop vooraanstaande liberale flaminganten uit heel het land aanwezig waren. Toch toonde Rolin-Jaequemyns zich ook als bestuurder van het Van Crombrugghe’s Genootschap in de eerste plaats een pragmaticus. Als voorzitter ging hij niet mee in Vuylstekes poging om het Genootschap actief te betrekken in de Vlaamse strijd en andere politieke impulsen vanuit het genootschap.

Enkele leden waren in 1864 gewonnen voor het idee om in naam van het Genootschap de ‘meest vlaamschvoelende’ kandidaten van de liberale lijst te steunen bij de parlementsverkiezingen van augustus. Rolin-Jaequemyns verzette zich tegen dit voorstel en wenste als voorzitter de door Franstaligen gedomineerde Liberale Associatie en het liberale stadsbestuur niet tegen zich in het harnas te jagen. Het vrijwaren van zijn eigen politieke toekomst en de financiële ondersteuning vanuit de stad voor het Genootschap primeerden voor hem waarschijnlijk op de taaleisen.

Enkele jaren later, in 1867, had zich binnen het Genootschap een kleine groep gevormd met als naam en spreuk ‘Met Moed en Volharding’. Deze afdeling zette zich in om het Genootschap actief in de Vlaamse strijd te betrekken, maar botste op tegenkanting van Rolin-Jaecquemyns. Hij belette als voorzitter in 1869 dat de afdeling openlijk haar steun aan Vuylsteke zou betuigen omdat de secretaris van het Willemsfonds Nederlands sprak in de gemeenteraad. In 1871 verweet Vuylsteke Rolin-Jaequemyns dat hij als voorzitter van het Genootschap ‘uit partijschap’ totaal onverschillig stond ten aanzien van de Vlaamse kwestie. Rolin-Jaequemyns diende eind 1876 zijn ontslag in als voorzitter, maar speelde al sinds 1872 geen actieve sturende rol meer.

Deze spanningen namen niet weg dat Rolin-Jaequemyns net als Vuylsteke hamerde op het belang van het Nederlands bij het uitbouwen van volksonderwijs. Hij liet er op de algemene vergadering van de Liberale Associatie van Gent in juni 1872 geen twijfel over bestaan dat wat hem betreft liberalisme en Vlaamsgezindheid bij elkaar hoorden in de context van de klerikaal-antiklerikale strijd: ‘Is de hoofdzaak van het liberalisme niet het volksonderwijs, de volksontwikkeling? (…) en hoe is dit mogelijk indien men het volk in zijne eigene taal niet aanspreekt? (…) En wat de Vlaamschgezinden betreft, is het hun plicht niet die taal op een liberale wijze te gebruiken, dit niet als een verduisterings (gelijk het die andere partij zou willen), ­– maar als een verlichtingsmiddel?’.

Multatuli in Gent

Toen Rolin-Jaequemyns voorzitter was van het Van Crombrugghe’s Genootschap kwam de Nederlandse auteur Eduard Douwes Dekker Douwes Dekker, Eduard Eduard Douwes Dekker (pseudoniem: Multatuli) (1820-1887) is in Vlaanderen vooral bewonderd door vrijzinnige Vlamingen met Groot-Nederlandse sympathieën. In 1867-1869 was hij in Vlaanderen... Lees meer , beter bekend onder het pseudoniem Multatuli, tweemaal spreken voor het genootschap. Dit gebeurde een eerste keer in augustus 1867, tegen de achtergrond van het negende Nederlands Letterkundig Congres waarvan Rolin-Jaequemyns ondervoorzitter was. De tweede keer was in april 1869 met lezingen in de Gentse afdeling van het Willemsfonds en het Van Crombrugghe’s Genootschap. Rolin-Jaequemyns bleef in contact staan met de in geldnood verkerende Nederlandse schrijver, die reeds in 1867 benoemd was tot erelid van het Van Crombrugghe’s Genootschap.

Rolin-Jaequemyns wisselde per brief met Multatuli van ideeën over de Vlaamse beweging. In 1867 ging hij niet zomaar mee in ’het pleidooi van de Nederlander voor een directe staatkundige fusie van Vlaanderen en Nederland. De nog lichtelijk orangistisch georiënteerde Vlaamsgezinde liberaal uit Gent gaf in zijn correspondentie met Multatuli wel aan dat er iets ‘broeide’ rond het bewustzijn van ‘de Vlaamsch sprekende burger’ die gebonden was aan ‘eene Fransche keten’. De Nederlandse gedachte kwam in de jaren 1860 sterk naar voor in liberale flamingantische kringen, maar ondervond tegenkanting uit katholieke hoek. Met August de Maere-Limnander De Maere, Auguste Auguste de Maere (1826-1900) stamde uit een orangistische en liberale familie, studeerde voor ingenieur en was actief in de Gentse en de nationale politiek. Zowel politiek als cultureel z... Lees meer en Vuylsteke was Rolin-Jaequemyns in die periode ook betrokken bij het (onuitgevoerde) plan om Multatuli hoofdredacteur te maken van een strijdblad in dienst van een Vlaamsgezinde politiek in Groot-Nederlandse Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer richting.

Rolin-Jaequemyns was in 1867 op het Nederlands Letterkundig congres in Gent gewonnen voor het idee om het werkterrein van de congressen uit te breiden tot maatschappelijke en dus ook politieke/ideologische vraagstukken, zoals de politieke eenheid van Nederland en het Nederlandstalige deel van België. Op het tiende congres (1868) in Den Haag liet de pragmatische Rolin-Jaequemyns dit voorstel varen om twisten te voorkomen.

Politieke carrière

Voor de wetgevende verkiezingen van 1870 werd Rolin-Jaequemyns samen met Vuylsteke door 105 leden van de Associatie voorgedragen als ‘Vlaamsgezinde en volksgezinde’ kandidaat bij het middencomiteit, het toenmalige equivalent van het partijbestuur. Rolin-Jaequemyns weigerde zich tijdens de poll echter kandidaat te stellen omdat zijn schoonvader reeds kandidaat was voor de Kamerlijst. Edouard Jaequemyns kwam uiteindelijk op als kandidaat voor de Senaat. Hierdoor kreeg Rolin-Jaequemuns in juli 1870 alsnog een plaats op de liberale Kamerlijst voor het arrondissement Gent. Rolin-Jaequemyns verdedigde als kandidaat het recht van Vlamingen om in hun taal bestuurd, gevonnist en onderwezen te worden, maar raakte niet verkozen.

In 1872 voerde de Liberale Associatie – op voorstel van Rolin-Jaequemyns – een vorm van evenredige vertegenwoordiging in bij de samenstelling van het middencomiteit. Dit kwam onder meer de Vlaamsgezinden van de Vlaamsche Liberale Vereeniging Vlaamsche Liberale Vereeniging De Vlaamsche Liberale Vereeniging (1866-circa 1940) werd opgericht als drukkingsgroep binnen de Liberale Associatie van Gent. Door haar gematigde standpunten slaagde zij er gedurende enke... Lees meer ten goede en was dus een belangrijke stap in de democratisering van de Gentse liberale partij. In juni 1872 lieten sommige leden van de conservatieve meerderheid van de Liberale Associatie nog steeds hun ongenoegen blijken ten aanzien van het toekennen van plaatsen op de lijst aan Vlaamsgezinden voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Rolin-Jaequemyns sprak hier tijdens de door de Liberale Associatie georganiseerde poll schande over.

In 1874 prijkte Rolin-Jaequemyns opnieuw op de Kamerlijst van de Liberale Associatie als lid van de Vlaamse Liberale Vereniging, maar hij raakte andermaal niet verkozen. In tegenstelling tot Vuylsteke, die in 1874 hetzelfde lot beschoren was, keerde Rolin-Jaequemyns de actieve politiek niet de rug toe. Hij bleef in de eerste plaats een trouwe soldaat van de verfranste Liberale Partij.

In 1878 werd hij uiteindelijk verkozen als liberaal volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Gent. Hij werd minister van Binnenlandse Zaken (1878-1884) in het kabinet van  Hubert Frère-Orban Frère-Orban, Hubert Hubert Frère-Orban (1812-1896) was een liberaal politicus en voormalig regeringsleider, die onder meer een hoofdrol opeiste in de eerste schoolstrijd en zich gedurende zijn politiek carri... Lees meer . Volgens het studentengenootschap 'T Zal wel gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer vernamen ‘alle vaderlandslievende Vlamingen’ met de ‘grootste vreugde’ de benoeming van hun oud-lid tot minister. De regering was echter verre van Vlaamsgezind. De liberale ministers in de Kamer, waaronder Rolin-Jaequemyns, stemden radicaal Fransgezind in het dossier rond de taalwet op het middelbaar onderwijs Middelbaar onderwijs De geschiedenis van het middelbaar onderwijs is nauw verweven met die van de Vlaamse beweging. Tot diep in de 20ste eeuw bleef de middelbare school een grotendeels Franstalig bastion van ... Lees meer (1883). In de ogen van de regering was er voor het Nederlands weinig plaats in het officiële middelbaar onderwijs. In 1886 raakte Rolin-Jaequemyns niet herkozen als Kamerlid.