Van Crombrugghe's Genootschap

Het Van Crombrugghe’s Genootschap werd in 1857 opgericht door leerkrachten en oud-leerlingen van de Gentse stadsscholen, ter bevordering en verdediging van het officieel onderwijs.

Aan de vereniging werd de naam gegeven van Joseph van Crombrugghe, gewezen lid van de Staten-Generaal in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en burgemeester van Gent van 1825 tot 1842.

Het genootschap gaf kosteloos schoolboeken in bruikleen, beschikte over een uitleenbibliotheek, had een jeugdafdeling (Van Crombrugghe's Jeugdverbond), een toneelafdeling, sinds 1904 ook een schuttersafdeling en een turngroep. Het co-financierde samen met andere hoofdzakelijk liberale mecenassen een bouwproject van het Bureau van Weldadigheid in de huidige Prosper Claeysstraat ten behoeve van noodlijdende oude echtparen. Daarnaast legde het Genootschap ook belangstelling voor culturele aangelegenheden aan de dag. Het ontving en huldigde verscheidene vooraanstaande letterkundigen zoals Multatuli Douwes Dekker, Eduard Eduard Douwes Dekker (pseudoniem: Multatuli) (1820-1887) is in Vlaanderen vooral bewonderd door vrijzinnige Vlamingen met Groot-Nederlandse sympathieën. In 1867-1869 was hij in Vlaanderen... Lees meer , Prudens van Duyse Van Duyse, Prudens Lees meer , Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer en Pieter Ecrevisse Ecrevisse, Pieter Pieter Ecrevisse (1804-1879) was een liberale onderwijzer, politicus, jurist en auteur. Lees meer .

Vanaf 1864 stelde het Genootschap zich onder impuls van het Willemsfonds naast liberaal ook Vlaamsgezind op en werkte het in dat jaar mee aan een meeting die het bestaan van een liberale Vlaamse beweging moest bevestigen. In 1867 ageerden individuele Gentse leden voor de vernederlandsing van het stedelijk onderwijs. Vanaf 1872 evolueerde het genootschap tot een liberale culturele vereniging. Het bleef zich echter ook politiek manifesteren. Zo participeerde het in het verzet tegen het lotingssysteem (zie Leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer ) en bood het op het eind van de 19de eeuw uitgesproken steun aan de Vlaamsgezinde liberale kandidaten bij de Gentse gemeenteraadsverkiezingen, in het bijzonder professor Jozef-Frederik Vercoullie Vercoullie, Jozef-Frederik Jozef-Frederik Vercoullie (1857-1937) was een Vlaamse filoloog, politicus voor de Liberale Partij en voorzitter van het Willemsfonds (1919-1937). Hij wordt beschouwd als de grondlegger va... Lees meer , die toen voorzitter van de organisatie was. Het Genootschap ontving in 1902 bovendien de Boerengeneraals die op rondreis waren door Nederland en Vlaanderen om steun te verkrijgen voor hun zaak (zie Zuid-Afrika Zuid-Afrika Deze bijdrage belicht de relatie tussen de Vlaamse beweging en Zuid-Afrika van de 19de tot de 21ste eeuw. Lees meer ). Andere latere politieke wapenfeiten van de organisatie waren haar bijdrage aan de strijd voor de leerplicht en het algemeen stemrecht.   

In de loop van de 20ste eeuw kwam de nadruk van het Genootschap op de sociale en culturele werking te liggen (steun aan leerlingen van stadsscholen via het Fonds Victor Charpentier) en nam, samen met zijn politieke optreden, ook zijn actieve rol binnen de Vlaamse beweging af. Wel toonde het zich in de tweede helft van de 20ste eeuw een voorstander van culturele autonomie en nam het stelling in het debat rond de staatshervormingen Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer . Cultureel was  de toneelafdeling in Gent één van de belangrijkste protagonisten van het Vlaams toneel was. Deze afdeling bestaat trouwens nog steeds.

In de jaren 1980 kwam het voortbestaan van het Genootschap een tijdlang op de helling te staan. Het werd geconfronteerd met financiële problemen en een teruglopend ledenaantal, maar slaagde er rond 1988 – 130 jaar na zijn ontstaan – in een nieuwe impuls te vinden.

Vandaag bestaat het Van Crombrugghe’s Genootschap nog steeds. Het is gevestigd aan de Huidevetterskaai. Het profileert zich als pluralistisch en vrijzinnig. Gelijkgezinde verenigingen zoals het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer , Vermeylenfonds August Vermeylenfonds (AVF) Het August Vermeylenfonds, een socialistisch geïnspireerde, Vlaamsgezinde cultuurvereniging, werd opgericht in 1945. Lees meer en ’t Zal Wel Gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer organiseren er activiteiten.

Het archief van de organisatie wordt bewaard in Liberas.