Verhulst, Willem

Willem Verhulst groeide op als achtste in een gezin met negen kinderen. Zijn vader was de eigenaar van een diamantslijperij in Berchem. Verhulst volgde lager en middelbaar onderwijs in Antwerpen en werd er naar eigen zeggen geconfronteerd met zijn inferieure status als Nederlandstalige.

Activisme en vlucht naar Nederland

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer studeerde Verhulst aan de Tuin- en Landbouwschool in Melle en vervolgens in Vilvoorde. Verhulst sloot zich aan bij de activistische Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer groepering Groeningerwacht Groeningerwachten De Groeningerwacht was een Vlaamsgezinde jongemannenvereniging, opgericht op 11 juli 1909 en ontbonden bij het einde van de Eerste Wereldoorlog. De organisatie stapte mee in het activisme... Lees meer en werd in Vilvoorde secretaris van het Vlaamsch Propagandabureau Centraal Vlaamsch Propagandabureau Het in Brussel gevestigde Centraal Vlaamsch Propagandabureau was tijdens de Eerste Wereldoorlog het centrum en het secretariaat van de activistische propaganda vanwege de Raad van Vlaande... Lees meer . Na de Duitse capitulatie vluchtte Verhulst in november 1918 naar Nederland, omdat hij voor een bestraffing door het Belgische gerecht vreesde. Hij werd echter nooit vervolgd.

In Den Haag kwam Verhulst in contact met andere gevluchte activisten, waaronder Richard de Cneudt De Cneudt, Richard Richard de Cneudt (1877-1959) was een onderwijzer en dichter die tijdens de Eerste Wereldoorlog mee de Raad van Vlaanderen oprichtte en binnen de Raad vooral actief was rond onderwijs. ... Lees meer . De protestantse groep Licht en Liefde bood Verhulst en Elsa Meissner, met wie hij ondertussen was gehuwd, een poos onderdak. Verhulst sloot vriendschap met de bezieler van de groep, dominee Hilbrandt Boschma, en later ook met de christelijk geïnspireerde onderwijsvernieuwer Kees Boeke. Het koppel kende in Nederland een armoedig bestaan, waarbij Verhulst aanvankelijk als marktkramer aan de kost kwam en vervolgens als tuinman in Oud-Zevenaar, nabij Arnhem.

Terug in België

Begin 1926 keerde Verhulst samen met zijn intussen ernstig zieke vrouw terug naar België. Na haar overlijden hertrouwde hij in 1927 met de Nederlandse Harmina Wijers. Het echtpaar vestigde zich het jaar daarop in Gent, waar Verhulst als vertegenwoordiger van zijn schoonbroers zaak in elektronische huishoudtoestellen werkte.

Politiek engageerde Verhulst zich aanvankelijk voor de Frontpartij Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer . In Gent sloot hij zich aan bij het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV) en bleef lid tot 1938. Via Club Roeland, een Vlaams-nationalistische vriendenkring van voornamelijk gewezen activisten, kwam Verhulst in contact met onder meer Jan de Boevé De Boevé, Jan Jan de Boevé (1887-1966) was tijdens de Eerste Wereldoorlog redacteur van de activistische krant De Vlaamsche Post en een van de oprichters van De Vlam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog st... Lees meer , Polidoor Goossens Goossens, Polidoor Polidoor Goossens (1875-1953) was een Gentse handelaar. Voor de oorlog actief bij de Vlaamsgezinde liberalen, werd hij tijdens de Eerste Wereldoorlog overtuigd activist en lid van de Raad... Lees meer en Firmin Parasie Parasie, Firmin Journalist Firmin Parasie (1897-1976) engageerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme en tijdens de Tweede in de collaboratie. Lees meer . In de jaren net voor de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer evolueerde Verhulst steeds meer in radicaal Groot-Nederlandse Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer en nationaalsocialistische zin.

Collaboratie en het Comité voor Dietsche Actie

Na het begin van de Duitse bezetting in mei 1940 leefde bij een deel van de Vlaams-nationalistische achterban frustratie over de ogenschijnlijke terughoudendheid van het VNV om voluit in de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer te stappen. Goossens en Verhulst benaderden Hendrik Elias Elias, Hendrik Hendrik Elias (1902-1973) was een historicus en Vlaams-nationalistisch politicus die als leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond collaboreerde met de Duitse bezetter tijdens de Tweede W... Lees meer in Gent met een radicaal plan om de derde Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1931-1940) De derde Raad van Vlaanderen was een Vlaams-nationalistisch platform, dat bestond van 1933 tot 1940. Lees meer (1931-1940) bijeen te roepen met als doel onmiddellijk onderhandelingen op te starten voor de vorming van een Dietse Diets Het woord ‘Diets’ stamt uit het Middelnederlands. In de context van de Vlaamse beweging dook deze term voor het eerst op in de loop van de 19de eeuw, meestal als equivalent voor Nederlan... Lees meer staat, het ambtenarenapparaat te zuiveren van ongewenste personen en de gezinnen van tegenstanders in gijzeling te nemen tot alle door de Belgische autoriteiten naar Frankrijk overgebrachte verdachten (zie Spooktreinen Spooktreinen Het begrip Spooktreinen verwijst naar de wegvoering van 2000 tot 3000 verdachten door de Belgische staatsveiligheid in mei 1940. De verdachten, waaronder een aantal prominente Vlaams-nat... Lees meer ) weer thuis waren. Elias ging hier niet op in, waarna Verhulst samen met De Boevé De Boevé, Jan Jan de Boevé (1887-1966) was tijdens de Eerste Wereldoorlog redacteur van de activistische krant De Vlaamsche Post en een van de oprichters van De Vlam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog st... Lees meer , Goossens Goossens, Polidoor Polidoor Goossens (1875-1953) was een Gentse handelaar. Voor de oorlog actief bij de Vlaamsgezinde liberalen, werd hij tijdens de Eerste Wereldoorlog overtuigd activist en lid van de Raad... Lees meer , Walter Lampaert Lampaert, Walter Walter Lampaert (1892-1945) was een succesvolle Gentse zakenman, een prominent activist en een financier van het Verdinaso. Voor zijn activiteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Co... Lees meer , Marc Neerman, Petrus de Brabandere De Brabandere, Petrus De Vlaams-nationalistische tandarts Petrus de Brabandere (1890-1973) stapte tijdens de Tweede Wereldoorlog in de collaboratie. Lees meer en Henri van Hautegem, het Comité voor Dietsche Actie Comité voor Dietsche Actie (CDA) Het Comité voor Dietsche Actie (CDA) werd in juni 1940 opgericht door Willem Verhulst en Jan de Boevé. Het Comité stond voor de realisatie van een Dietse en nationaalsocialistische Nieuwe... Lees meer (CDA) oprichtte. De Boevé trad aanvankelijk op als leider van het Comité, maar werd gaandeweg overvleugeld door Verhulst. Het Comité voerde met de hulp van de bezetter een reeks ‘zuiveringsacties’ door in het Gentse. Zo werd er beslag gelegd op de Gentse Radiodistributie, de Socialistische Arbeiders Radio Omroep voor Vlaanderen Socialistische Arbeiders Radio Omroep voor Vlaanderen (SAROV) Lees meer , de socialistische Feestzaal Vooruit, de Franstalige hogeschool Ecole des Hautes Etudes Ecole des Hautes Etudes De Ecole des Hautes Etudes werd in 1923 door de francofone elite gesticht als reactie tegen de vernederlandsing van de Gentse rijksuniversiteit. Lees meer en de industriële weverij Goethals-Goethals. Verhulst werd benoemd tot directeur van de Radiodistributie, die hij uitbouwde tot een communicatiekanaal van de bezetter. Eind 1940 trad Verhulst toe tot de Algemeene SS-Vlaanderen Algemeene-SS Vlaanderen (ASSV) De SS-Vlaanderen was een collaborerende militie tijdens de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de Duitse SS. Ze ijverde voor de aanhechting van Vlaanderen bij Duitsland. Lees meer en vanaf 1943 was hij actief als propagandaleider en vervolgens gewestleider van de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag) De Duitsch-Vlaamsche Arbeidersgemeenschap (DeVlag) (1935-1945) was vóór de Tweede Wereldoorlog een organisatie van Vlaamse en Duitse studenten. Tijdens de oorlog ontpopte de DeVlag zich ... Lees meer (DeVlag).

Onmiddellijk na de oprichting van de CDA legden Verhulst en De Boevé via Rolf Wilkening contact met de Duitse politie- en inlichtingsdienst Sipo-SD. Het CDA startte daarop met het verzamelen van inlichtingen, zowel over de algemene houding van de bevolking als over tegenstanders, inclusief het VNV. In 1942 vormde Verhulst het CDA om tot het Comité voor Vlaamsche Actie (CVA), een inlichtingsnetwerk in directe onderaanneming van de Sipo-SD. Verhulst werd nauw betrokken bij de onderzoeken van deze dienst, liet actief opsporingswerk uitvoeren door informanten en stelde lijsten met gijzelaars samen. Verhulst was ook betrokken bij de oprichting van het zogenaamde I-Netz, een inlichtingsnetwerk dat bij een Duitse terugtrekking uit België informatie zou blijven doorsturen naar het Duitse leger. In het voorjaar van 1944 kwam Verhulst aan het hoofd te staan van het Veiligheidskorps van DeVlag in Gent.

Nasleep

Op 2 september 1944 vluchtte Verhulst naar Duitsland, waar hij zijn werk voor de Sipo-SD voortzette in Hannover. In het najaar van 1945 werd hij aangehouden en gerepatrieerd naar België. De Krijgsraad van Gent veroordeelde Verhulst op 11 juli 1947 tot een levenslange gevangenisstraf wegens politieke en militaire collaboratie, verklikking en diefstal. In 1950 werd zijn straf omgezet in een gevangenisstraf van 20 jaar. Drie jaar later kwam hij voorwaardelijk vrij, met een verbod om zich nog in Gent te vertonen.

In 2020 verwerkte Stefan Hertmans het oorlogsverleden van Verhulst en zijn gezin in de roman De Opgang.