Verstraete, Eugeen
Eugeen Verstraete (1910-1982) was een Vlaamse chemicus en heemkundige. Tijdens de bezetting engageerde hij zich in de culturele collaboratie in Groot-Germaanse zin. Hij was oprichter van het Vlaamsch Instituut voor Volkskunst (VIVO) in 1935 en het Archief en Museum van het Vlaams Leven te Brussel (AMVB) in 1977.
Denzel Vingerhoed (2023), Nico Wouters (1998). Verstraete, Eugeen. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-015263.
Eugeen Verstraete groeide op in een Vlaamsgezind milieu te Sint-Jans-Molenbeek. Zijn vader Karel was voorzitter van de Brusselse Bond der West-Vlamingen (zie Brusselse Gouwbonden Brusselse Gouwbonden Lees meer ).
In zijn jeugd was Verstraete leider van de jeugdgroep De Morgendauw, die in de geest van de Duitse jongerenbeweging de Wandervogel werkte. Later richtte hij mee de Vlaamse Jeugdherbergcentrale op en maakte hij deel uit van het eerste bestuur. In Ganshoren werd mede op zijn initiatief de eerste jeugdherberg De Sippelberg gebouwd.
Als scholier was Verstraete ook actief in het Algemeen Vlaamsch Studentenverbond
Algemeen Vlaamsch Studentenverbond (AVS) Het Algemeen Vlaamsch Studentenverbond (AVS) (1928-1934) was een overkoepelende organisatie van Vlaamsgezinde scholierenverenigingen in de diverse voortgezette opleidingen van het rijkson... Lees meer (AVS) (officieel middelbaar onderwijs) en in 1928 werd hij penningmeester van Opkomst
Opkomst Opkomst was het maandblad van het Algemeen Vlaamsch Studentenverbond (AVS) van het Officieel Middelbaar Onderwijs uit 1927-1934. Het profileerde zich als Vlaamsgezind en Groot-Nederlands.... Lees meer , het maandblad van het AVS. Verstraete studeerde verder aan de Université libre de Bruxelles. Hij nam deel aan de Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen
Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen De Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen (1887-1942) ijverden in uiteenlopende vakgebieden voor een Nederlandstalige wetenschapsbeoefening in Vlaanderen. Lees meer en werd later medewerker van Wetenschappelijke Tijdingen
Wetenschappelijke Tijdingen Wetenschappelijke Tijdingen is een tijdschrift, in 1935 opgericht door Jozef Goossenaerts als Wetenschap in Vlaanderen. Het blad moest de Nederlandstalige wetenschap bevorderen en verschi... Lees meer , een tijdschrift dat als doel had het gebruik van de Nederlandse taal in de wetenschappen in Vlaanderen te bevorderen. Tevens was hij lid van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België
Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België (KAWLSKB) De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) is een van de drie Vlaamse academiën, naast de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren en de... Lees meer . Naast de exacte wetenschappen, leverde Verstraete ook werk voor cultuur en heemkunde. In 1931 publiceerde hij samen met Edgard Wouters een bundel volkse jeugdliederen: De Goudgele Garve.
In 1934 promoveerde Verstraete tot doctor in de natuurwetenschappen, afdeling fysische scheikunde. Op 1 oktober 1935 begon hij als assistent bij professor R. Ruyssen aan de Rijksuniversiteit Gent (RUG). In 1935 was hij medestichter van het Vlaamsch Instituut voor Volkskunst (VIVO) Vlaamsch Instituut voor Volksdans en Volksmuziek (VIVO) Het Vlaamsch Instituut voor Volkskunst werd opgericht in 1935 en ijverde voor een grotere waardering van Vlaamse kleinkunst en dans. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte het VIVO betrokk... Lees meer , waar hij als specialist zwaarddans en huismerken optrad. Hij leidde te Gent de VIVO-volkskunstgroep Ulenspiegel, organiseerde mei- en joelfeesten en was medewerker van het VIVO-tijdschrift De Speelman
De Speelman Lees meer , dat heemkundige onderwerpen benaderde vanuit een romantisch en Germaans-ideologisch perspectief. Hij publiceerde in diverse tijdschriften over volkskunst, heraldiek, heemkunde, geschiedenis van de Nederlanden en de Boerenkrijg
Boerenkrijg De Boerenkrijg is de benaming van een korte, verloren opstand in het najaar van 1798 tegen het Franse regime, die door toedoen van Hendrik Conscience en anderen uitgroeide tot een invloed... Lees meer .
Voor de oorlog was Verstraete geheim lid van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV)
Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer , in augustus 1940 werd hij gewoon lid. Op 1 oktober 1941 werd hij benoemd tot werkleider farmacognosie aan de RUG. In 1942 aanvaardde hij een reisbeurs voor Leipzig, waar hij tussen december 1942 en januari 1943 werkzaam was bij professor chemie Wolfgang Ostwald. Tijdens de bezetting woonde hij verschillende festiviteiten bij van de collaborerende Vrijwillige Arbeidsdienst voor Vlaanderen.
Ook publiceerde Verstraete gedurende de oorlog in diverse Duitse tijdschriften en was hij medewerker van onder meer de respectievelijk VNV- en Jong-VNV-bladen Volk en Staat
Volk en Staat Volk en staat (15 november 1936 - 3 september 1944) was een Vlaams-nationalistisch dagblad en orgaan van het Vlaamsch Nationaal Verbond. Het blad verscheen als opvolger van De Schelde (1... Lees meer en Deltakamp
Deltakamp Lees meer . Samen met Roger Soenen
Soenen, Roger Arts Roger Soenen (1902-1977) was hoogleraar aan de Universiteit Gent. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij betrokken bij de Germaansche Werkgemeenschap Vlaanderen en de DeVlag. Lees meer , Clemens Trefois Trefois, Clemens Clemens Trefois (1894-1984) was een volkskundige en onderzoeker van de landelijke architectuur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog belandde hij in de collaboratie. Nadien hernam hij zijn werk... Lees meer en Emiel Vercammen richtte hij op 4 december 1942 de Germaansche Werkgemeenschap Vlaanderen
Germaansche Werkgemeenschap Vlaanderen De Germaansche Werkgemeenschap Vlaanderen was actief tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij bestudeerde de relatie tussen Vlaanderen en de Germaanse wereld op historisch en maatschappelijk g... Lees meer . Deze werd gefinancierd door de Germanische Leitstelle Germanische Freiwillige Leitstelle De Germanische Leitstelle was een afdeling van de Schutzstaffel (SS) die instond voor het indoctrineren van vrijwilligers uit de zogenaamde Groot-Germaanse gebieden. Daarnaast controleerd... Lees meer , een afdeling van de Duitse SS. Verstraete en de leden van de Werkgemeenschap publiceerden het heemkundig tijdschrift Hamer, dat in het teken stond van de culturele collaboratie
Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer in Groot-Germaanse zin en op een pseudowetenschappelijke manier de lezers ervan moest overtuigen dat het Vlaamse volk van oudsher deel uitmaakte van een groot-Germaans ras (zie Volkskunde Volkscultuur Lees meer ). Dit ‘Herrenvolk’ zou ook, zoals vroegere Germaanse stammen, opnieuw Oost-Europa gaan overheersen, oordeelde een auteur in Hamer.
Na de bevrijding werd Verstraete op 11 mei 1945 wegens zijn activiteiten tijdens de bezetting ontslagen aan de RUG. Dit weerhield hem er niet van om na de oorlog te blijven publiceren over heemkunde en opnieuw flamingantische culturele initiatieven te nemen. Zo stichtte hij samen met zijn broer Dis in 1977 het Archief en Museum van het Vlaams Leven te Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer (zie Archieven Archieven en collecties van de Vlaamse beweging Lees meer ). Behalve als chemicus en zakenman werd hij opnieuw actief als directeur van een Brussels farmaceutisch bedrijf.
Werken
— Zwaarddansen in Vlaanderen: historiek en ikonografie, 1985.
— Van Noord en Zuid, in: Neerlandia, jg. 84, 1980, nr. 84, pp. 137.
— met E. Wauters, De Goudgele Garve: Een tuil van Vlaamsche stemmigde liederen, wijdingvolle vooizekens, boertige wijsjes, stapliederen en kanons, 1943.
— Artikels in Hamer, uitgave voor de Germaansche Werkgemeenschap Nederland, 1942-1944.
— Artikels in De Speelman: tijdingen van het Vlaamsch instituut voor de volksdans en volksmuziek, 1936-1944.
Literatuur
— M. van Doorselaer, Vrije jeugdbeweging, volksdansbeweging en jeugdherbergen in Vlaanderen (1918-1940), Rijksuniversiteit Gent, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 1980.
— H. van Daele, 50 jaar jeugdherbergen, 1982.
— E. Wauters, Volkskunst beleven in Vlaanderen gesitueerd in Europees verband. Historische gegevens en illustraties over VIVO Vlaams Instituut voor Volkskunst 1935-1945, Sint-Niklaas, 1988.
— H. van de Vijver, Het cultureel leven tijdens de bezetting, Kapellen, 1990 (België in de Tweede Wereldoorlog, nr. 8).
— A. Steppe, VIVO. Het Vlaamsch Instituut voor Volksdans en Volksmuziek (1935-1945). Het ontstaan van de volksdansbeweging in Vlaanderen, KULeuven, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 1998.
— B. Rzoska en B. Henkes, Volkskunde en Groot-Germaanse Cultuurpolitiek, 1943-1944, in: Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis, jg. 33, 2003, nr.11, pp. 71-100.
Denzel Vingerhoed (2023), Nico Wouters (1998). Verstraete, Eugeen. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-015263.
Redactiegeschiedenis
Redactiegeschiedenis
1998: Nico Wouters (pdf)
2023: Denzel Vingerhoed