Van Hoof, Jef

Jef van Hoof was de oudste van vijf zonen van Frans van Hoof, die hij later als organist van de Sint-Michielskerk in Antwerpen opvolgde. Hij studeerde aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen Koninklijk Vlaams Conservatorium Antwerpen Het Koninklijk Conservatorium Antwerpen is een onderwijsinstelling voor dans, drama en muziek. In 1898 was het de eerste Nederlandstalige instelling voor hoger onderwijs in België. ... Lees meer onder leiding van Jozef Huybrechts, Lodewijk Mortelmans Mortelmans, Lodewijk Lodewijk Mortelmans (1868-1952) was achtereenvolgens leraar en directeur van het Antwerpse conservatorium. Hoewel hij grote bewondering koesterde voor Peter Benoit, brak hij gaandeweg met... Lees meer , Paul Gilson Gilson, Paul Componist en dirigent Paul Gilson (1856-1942) was leraar aan het Conservatorium in Antwerpen. Hij bestudeerde en voerde Nederlandstalige muziekstukken uit. Na de Eerste Wereldoorlog werd ... Lees meer , Jan Blockx Blockx, Jan Componist Jan Blockx (1851-1912) was een leerling van Peter Benoit, die hij bovendien opvolgde als directeur van het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. Hij componeerde Nederlandstalige ... Lees meer en August de Boeck De Boeck, August August De Boeck (1865-1937) was een invloedrijke romantische Vlaamse componist die door zijn composities de Vlaamse muziek op Europees niveau bracht. Hij hield er een Vlaamsgezinde overt... Lees meer . Tot zijn vriendenkring behoorden Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer , Hugo Verriest Verriest, Hugo De Vlaamsgezinde en progressieve priester en letterkundige Hugo Verriest (1840-1922) was een van de belangrijkste intellectuele inspirators van de katholieke flamingantische scholieren- e... Lees meer , Emmanuel de Bom De Bom, Emmanuel Emmanuel de Bom (1868-1953) was een Vlaamse schrijver, redacteur, journalist en bibliothecaris. Lees meer en Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer .

Van muzikaal flamingantisme naar activisme

Vanaf 1903 liet Van Hoof zich kennen als pianist en vooral als componist. Gedreven door het cultuurnationalistische ideaal van Peter Benoit Benoit, Peter Peter Benoit (1834-1901) was een Vlaamsgezinde componist en muziekpedagoog. Lees meer om Vlaamse muziek Muziek Lees meer te creëren, schreef hij vanaf 1906 volksliederen en Vlaamse strijdliederen. Vooral het lied Groeninge op tekst van Guido Gezelle Gezelle, Guido Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse priester die de Vlaamse volkstaal verdedigde binnen het algemeen Nederlands. Hij verwierf grote bekendheid als lyrisch dichter van religieuze nat... Lees meer , waarmee hij in 1909 de prijs won van het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer (ANV), kende succes. Dit gold ook voor Vijf Liederen van het Vlaamse Vaderland, Daar is maar één Vlaanderen (1917) en koorwerken als Drie Strijdliederen, Psalm of Het Lied van het Recht (1901) evenals de Ouverture van Willem de Zwijger voor orkest. In 1911 behaalde Van Hoof de tweede prijs in de internationale Rome-wedstrijd met de cantate Tycho Brahé. Met het prijzengeld van de Société Royale La Grande Harmonie ondernam hij kort vóór de Eerste Wereldoorlog een studiereis naar Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer . Door zijn samenwerking met de Liederavonden voor het volk, het ANV, het Nationaal Vlaamsch Verbond Nationaal Vlaamsch Verbond (NVV) Het Nationaal Vlaamsch Verbond was een vereniging waarin vrijzinnige en katholieke flaminganten van 1891 tot 1914 samenwerkten. Lees meer , de Groeningerwacht Groeningerwachten De Groeningerwacht was een Vlaamsgezinde jongemannenvereniging, opgericht op 11 juli 1909 en ontbonden bij het einde van de Eerste Wereldoorlog. De organisatie stapte mee in het activisme... Lees meer , en het Benoitfonds Peter Benoit-Fonds Het Peter Benoitfonds (1902) werd opgericht om het geestelijke en muzikale erfgoed van de Vlaamsgezinde componist Peter Benoit te herdenken. Lees meer was zijn muziek nauw verweven met de Vlaamse beweging. Van Hoof was, zoals gezegd, een fervent aanhanger van de Vlaamse muziekbeweging van zijn vriend Benoit.

Van Hoof ontwikkelde een muzikaal oeuvre dat sterk uiteenlopende genres omvatte: liederen, kamermuziek, muziek voor koor, theater en orkest, maar ook voor beiaard en koperensembles. Het sloot stilistisch aan bij de postromantiek. In de Vlaamse beweging werd Van Hoof vooral gehuldigd voor zijn volksliederen en Vlaamse strijdliederen die in de geest van zijn tijd zeer populair waren. 

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer componeerde Van Hoof voor de opening van de door de bezetter vernederlandste Gentse Rijksuniversiteit Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer een kort muziekstuk voor mannenkoor en hij schreef enkele artikelen in onder andere Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws was een Antwerps Duits-activistisch persorgaan, dat eerst onder de naam Vlaamsche Gazet – Het Laatste Nieuws verscheen. Het werd het belangrijkste activistische perso... Lees meer . Hij creëerde een orkestpartituur voor de opera Meivuur, gebaseerd op een gedicht uit 1883 van Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer over een meisje dat tot Meikoningin gekroond wordt en af te rekenen krijgt met de jaloersheid van een afgewezen minnaar. Nadien werd Van Hoof wegens activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer veroordeeld tot acht maanden cel en een boete van 100 Belgische frank. In de gevangenis componeerde hij onder andere de Eerste Symfonische Suite. In 1923 werd het vonnis verbroken. Zijn functie als organist in Antwerpen was hij niettemin voorgoed kwijt. De eerste opvoering van Meivuur in de Vlaamse Opera Vlaamse Opera De Antwerpse Opera, nu bekend als Opera Ballet Vlaanderen (OBV), werd opgericht in 1893 met als doel een podium te bieden voor nieuwe Vlaamse opera’s en Nederlandse vertalingen van gevest... Lees meer in 1924 ging gepaard met rellen vanwege de activistische engagementen van Van Hoof en het was meteen de laatste opvoering van deze opera in Vlaanderen.

Vlaams-nationalistisch dirigent

Tijdens de moeilijke eerste naoorlogse jaren organiseerde Van Hoof zelf concerten en liederavonden. Het succes in Utrecht op de naamdag van de Nederlandse prinses Juliana in 1923 van zijn Openingsfanfare op het Wilhelmus was de aanzet voor de oprichting van een eigen muziekgezelschap, dat in 1930 als de Nationale Vlaamsche Fanfare en later als het Antwerps Koperensemble bekend werd.

In 1922 was Van Hoof medestichter van het Genootschap van Vlaamse Componisten (later de Nationale Vereeniging voor Auteursrecht Société des Auteurs belges – Belgische Auteursmaatschappij (SABAM) De Nationale Vereeniging voor Auteursrecht (NAVEA) werd in 1922 op initiatief van Emiel Hullebroeck opgericht. Het doel was het innen en verdelen van auteursrechten. Uit NAVEA ontstond in... Lees meer ) en in 1924 werd hij aangesteld tot leraar harmonie en compositie aan de Internationale Beiaard Beiaard De beiaard ontstond in de 16de eeuw in de Zuidelijke Nederlanden. Dit publieke muziekinstrument groeide tijdens de 19de eeuw uit tot Belgisch nationalistisch motief en werd vervolgens ee... Lees meer school in Mechelen. Hij was in 1926 medestichter van de Vlaamse Concerten en werd dirigent van het Vlaams-nationalistische koor Kunst en Vermaak (1929-1938). Van Hoof dirigeerde jarenlang de massazang op de IJzerbedevaarten IJzerbedevaarten De IJzerbedevaart is een jaarlijkse herdenking van de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog, die ontstond omstreeks 1920. Dit voor de Vlaamse beweging erg symbolische gebeur... Lees meer in Diksmuide, waarvoor Cyriel Verschaeve Verschaeve, Cyriel Cyriel Verschaeve (1874-1949) was een West-Vlaamse priester, literair auteur, kunstbeschouwer en publicist, die bekend werd als icoon van de Frontbeweging en het opkomende Vlaams-national... Lees meer hem in 1939 zou huldigen, in een artikel dat ook in het huldeboek over de componist uit 1950 werd opgenomen. Daarnaast was Van Hoof medeoprichter in 1933 van het Vlaams Nationaal Zangfeest Vlaams Nationale Zangfeesten Het Vlaams Nationaal Zangfeest is een Vlaams-nationalistische bijeenkomst die sinds 1933 jaarlijks wordt georganiseerd door het Vlaams Nationaal Zangverbond, later Algemeen Nederlands Zan... Lees meer , dat hij jaarlijks tot 1936 dirigeerde. Hij was dikwijls dirigent in Aken, waar onder andere ook Herbert von Karajan werk van hem dirigeerde. Vooral de Symfonische Suite uit de door hem gecomponeerde opera Meivuur in 1931 in Aken zorgde voor een doorbraak in Duitsland en ook in Nederland werden composities van hem uitgevoerd. Zijn aanstelling tot leraar harmonie aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium in 1936 betekende het begin van zijn laatste creatieve periode, die vooral beheerst werd door godsdienstige en symfonische muziek.

Tweede Wereldoorlog en nasleep

In 1942 werd Van Hoof, bij besluit van secretaris-generaal van het ministerie van Openbaar Onderwijs Marcel Nyns, directeur van het Conservatorium van Antwerpen. Dat jaar werd hij ook verkozen tot corresponderend lid van de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schoone Kunsten Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België (KAWLSKB) De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) is een van de drie Vlaamse academiën, naast de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren en de... Lees meer , waar hij andermaal het ideaal van Benoit – muziek als instrument tot Vlaamse volksopvoeding – uitdroeg. Zijn aanstelling als lid van de Academie werd na de oorlog herroepen.

Bij de bevrijding in september 1944 werd Van Hoof meteen gearresteerd. In maart 1945 kwam hij voorwaardelijk vrij. In mei 1947 werd hij eerst vrijgesproken, maar in beroep wegens propaganda voor de bezetter door het Brusselse krijgshof veroordeeld tot één jaar gevangenisstraf en 15.000 Belgische frank schadevergoeding. Na een tweetal jaar werden Van Hoof en zijn muziek langzaamaan gerehabiliteerd, ook op de radio, en vonden in Vlaanderen en Duitsland opnieuw uitvoeringen van nieuwe symfonieën plaats. Hij trad als Vlaamsgezinde nog op de voorgrond als dirigent van de Dag van het Vlaamse Lied Dag van het Vlaamse Lied De Dag van het Vlaamse Lied (1953-1957) was een jaarlijks zangfeest van katholieke organisaties als alternatief voor en uit onvrede met het Vlaams Nationaal Zangfeest en het Algemeen Ned... Lees meer op de Brusselse Grote Markt (16 juli 1953) en als dirigent op de Vlaamse Dag van de Wereldtentoonstelling Wereldtentoonstelling van 1958 Naar aanleiding van de ondervertegenwoordiging van Nederlandstaligen bij de organisatie van de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel ontstond commotie vanuit het flamingantische midde... Lees meer van 1958.

Van Hoof geldt als een van de belangrijkste Vlaamse componisten van de 20ste eeuw. In 1969 werd de driejaarlijkse Jef Van Hoof Prijs voor Vlaamse componisten in het leven geroepen, die in 2016 voor het laatst uitgereikt werd. Van Hoof werd begraven op het erepark van het Schoonselhof Schoonselhof Het Schoonselhof is een begraafplaats in de stad Antwerpen. Als laatste rustplaats van tal van culturele en politieke boegbeelden van de Vlaamse beweging speelt de begraafplaats een bijzo... Lees meer in Antwerpen. De meeste van zijn handschriften worden bewaard op het AMVC-Letterenhuis Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer en veel is gepubliceerd door de muziekuitgeverij De Crans De Crans Lees meer , die hij zelf in 1917 mee opgericht en geleid had met het doel de Vlaamse muziek ruim te verspreiden. Hoewel zijn engagement als componist binnen de Vlaamse beweging slechts een deelaspect van zijn hele oeuvre vormt, wordt zijn naam tot op vandaag door velen nauw verbonden met de Vlaams(gezind)e muzikale beweging en speelde hij met zijn muziek een belangrijke rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging (zie Muziek Muziek Lees meer ).