De Pauw, Napoleon

Napoleon de Pauw was de zoon van hoogleraar, advocaat en schepen Napoléon Lieven Bernard de Pauw – een neef van de invloedrijke Zuid-Nederlandse ondernemer Lieven Bauwens – en Gabrielle van Huffel. De Pauw trouwde in 1868 met Maria Schellekens, de dochter van de voorzitter van de rechtbank van Dendermonde. Samen kregen ze in 1883 een dochter.

Zijn ouderlijk huis was een ontmoetingsplaats voor het Gentse intellectuele leven. Professor Moke en stadsarchivaris Prudens van Duyse Van Duyse, Prudens Lees meer frequenteerden het pand in de Hoge Zonnestraat. Hoewel het Frans de voertaal van de familie was, steunde zijn vader Jan Frans Willems Willems, Jan Frans Jan Frans Willems (1793-1846), de “vader van de Vlaamse beweging”, was dichter, polemist, filoloog, tekstediteur en initiatiefnemer of lid van tal van academies en genootschappen in binne... Lees meer en Ferdinand Snellaert Snellaert, Ferdinand A. Ferdinand Augustijn Snellaert (1809-1872) was arts en filoloog, een van de leidende figuren van de jonge Vlaamse beweging en pleitbezorger voor culturele eenheid met Nederland. Lees meer bij de organisatie van het Nederlandsch Letterkundig Congres Nederlandse Congressen De Nederlandse Congressen waren gemeenschappelijke (culturele) ontmoetingen van Vlamingen en Nederlanders in Vlaanderen en Nederland die met onderbrekingen werden georganiseerd sinds 1849... Lees meer .

In 1845, toen De Pauw tien jaar oud was, vierde de stad Gent de 500ste sterfdag van Jacob van Artevelde Van Artevelde, Jacob Jacob van Artevelde was een Gents volksleider (overleden in 1345) die in de jaren 1337-1345 de feitelijke macht uitoefende in Gent en in Vlaanderen. Hij verzette zich tegen de Franse invl... Lees meer . Deze gebeurtenis liet een diepe indruk op hem na en droeg bij aan zijn latere motivatie om verschillende historische werken aan de Gentenaar te wijden.

Van 1846 tot 1854 doorliep hij de humaniora aan het Koninklijk Atheneum van Gent. In de latere studiejaren kreeg hij Nederlandse les van Jacob F. Heremans Heremans, Jacob Jacob Heremans (1825-1884) was een Gentse hoogleraar taal- en letterkunde, die als publicist en initiatiefnemer een prominente rol speelde in de liberale Vlaamse en Groot-Nederlandse bewe... Lees meer , die zijn leerlingen enthousiasmeerde voor de Vlaamse beweging en pleitte voor wetenschapsbeoefening Wetenschap Lees meer in het Nederlands. Samen met Julius Vuylsteke Vuylsteke, Julius De Vlaamsgezinde advocaat, dichter en uitgever Julius Vuylsteke (1836-1903) was het boegbeeld van het Vlaamsgezinde liberalisme. Hij lag aan de basis van de Gentse studentenvereniging ’T ... Lees meer en Isidoor Haemelinck volgde De Pauw privélessen bij Heremans over de Nederlandstalige letterkunde.

’T Zal wel Gaan

Ook aan de Rijksuniversiteit Gent bleef de kring van Heremans samenkomen. In 1854 richtten Vuylsteke, De Pauw en anderen de Vlaamsgezinde en antiklerikale studentenvereniging ’T Zal Wel Gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer op. Samen ijverden ze voor de invoering van een cursus Geschiedenis van de Nederlandse Letterkunde aan de Gentse universiteit. De universiteit willigde hun eis datzelfde jaar nog in. Hun voormalige leermeester Heremans werd de eerste Nederlandstalige docent, wat op veel tegenstand uit Franstalige hoek stuitte.

De Pauw was niet alleen een actief lid binnen ’T Zal Wel Gaan, hij publiceerde anoniem ook drie historische verhalen: ‘De Opstand van 1540’, ‘Sinte Jhans Cruus’ en ‘Graaf en Burger’. De Pauw studeerde, net als zijn vader, rechten. Hij behaalde de titel van doctor in 1860.

Vlaamsgezind jurist

Tot 1866 deed De Pauw stage bij advocaat en orangist Orangisme Het orangisme is de verzamelterm voor het verzet tegen de Belgische afsplitsing van het Koninkrijk der Nederland onder leiding van Willem I van Oranje. Lees meer Hippolyte Metdepenningen Metdepenningen, Hippolyte Lees meer . Daarna maakte hij carrière in de magistratuur. Hij bekleedde achtereenvolgens de positie van Substituut des Konings (Kortrijk, Dendermonde, Brugge en Gent, 1873), Procureur des Konings (Brugge, 1875), Substituut-procureur-generaal in Gent (1886), Eerste advocaat-generaal (1893) en Procureur-generaal (1902-1907).

Naar aanleiding van de rechtszaak van Jacob Karsman Karsman, Jacob De Antwerpse zakenman en dichter Jacob Frans Karsman (1818-1886) zette zich in voor de Vlaamse zaak. Zijn proces wegens een persdelict groeide uit tot een symbooldossier in de strijd tege... Lees meer (1865), waarin advocaat Julius Vuylsteke niet in het Nederlands mocht pleiten, stichtte De Pauw samen met Vuylsteke De Vlaamsche Advocatenclub Vlaamsche Advocatenclub Lees meer . De vereniging legde zich toe op het oud-Vlaams recht en de gerechtelijke Nederlandstalige eloquentie.

De Pauw behoorde tot de eerste generatie magistraten die de Nederlandstalige taalwetten Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer van Edward Coremans Coremans, Edward (1835-1910) Edward Coremans (1835 – 1910) was een Antwerpse advocaat en politicus van de Meetingpartij. Hij was de politieke vader van de eerste taalwetten. Van 1872 tot 1900 gold hij als de politiek... Lees meer toepasten. Als substituut in Gent maakte hij geschiedenis. Hij was de eerste sinds 1830 die rekwireerde wanneer er in het Nederlands gepleit werd. Als magistraat ondertekende hij verschillende verzoekschriften van de Vlaamse Conferentie der Balie Vlaamse Conferenties der Balie De Vlaamse Conferenties der Balie waren vrije advocatenverenigingen die werden opgericht in de tweede helft van de 19de eeuw met het oog op de vernederlandsing van het gerecht in Vlaander... Lees meer van Gent aan de Kamers voor de vernederlandsing van het gerecht Gerecht Lees meer en de wetgeving. In Maart 1897 was hij bovendien medestichter van het Rechtskundig Tijdschrift voor Vlaamsch België Rechtskundig Tijdschrift Het Rechtskundig Tijdschrift (voor Vlaamsch-België) (1897-1964) evolueerde van een gematigd Vlaamsgezind juridisch blad naar een apolitiek vakblad. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sympathi... Lees meer . Toch zou De Pauw zijn Mercurialen steeds in het Frans houden en waren ook zijn (rechtshistorische) publicaties in deze taal gesteld. De Pauw wilde een gelijkstelling van het Nederlands aan het Frans, zonder dat laatstgenoemde taal zou verdwijnen. In zijn opvatting kwam de tweetaligheid van de elites in Vlaanderen de 'Vlaamse volkskracht' ten goede.

Middelnederlandse letterkunde

Al op jonge leeftijd bezocht De Pauw archieven Archieven en collecties van de Vlaamse beweging Lees meer en bibliotheken Openbare bibliotheken Openbare bibliotheken kennen een lange geschiedenis, die in de Zuidelijke Nederlanden teruggaat tot de 17de eeuw. Ze spelen een rol in de (stedelijke) leescultuur door op een laagdrempeli... Lees meer om zijn stamboom op te stellen. In die context ontwikkelde hij een levendige interesse voor de Middelnederlandse letterkunde, waarin hij later ook werd aangemoedigd door Ferdinand Snellaert Snellaert, Ferdinand A. Ferdinand Augustijn Snellaert (1809-1872) was arts en filoloog, een van de leidende figuren van de jonge Vlaamse beweging en pleitbezorger voor culturele eenheid met Nederland. Lees meer en zijn medespelers van De Tael is gansch het Volk.

Telkens wanneer De Pauw een nieuwe standplaats kreeg tijdens zijn magistratencarrière, werd hij lid van de lokale geschiedkundige vereniging. Zijn onderzoek concentreerde zich vooral op de invloed van Jacob van Artevelde Van Artevelde, Jacob Jacob van Artevelde was een Gents volksleider (overleden in 1345) die in de jaren 1337-1345 de feitelijke macht uitoefende in Gent en in Vlaanderen. Hij verzette zich tegen de Franse invl... Lees meer op het lokaal bestuur (Courtrai sous Artevelde, Conspiration d’Oudenarde sous Jacques van Artevelde 1342, L’enqûete de Bruges après la bataille de Cassel).

In mei 1880 werd De Pauw opgenomen in de Maatschappij der Vlaamsche Bibliofielen. Zijn lidmaatschap resulteerde onder meer in twee publicaties waarin hij probeerde aan te tonen dat er in de 14de eeuw al een Nederlandse rechtstaal had bestaan. Daarnaast was hij vanaf het prille begin in 1886 tot aan zijn dood in 1922 lid van de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal-en Letterkunde Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) De Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde (KANTL, 1886) is een instelling die zich in de loop van haar geschiedenis heeft ingezet zowel voor taalculturele, -wetenschappeli... Lees meer . In dit kader publiceerde hij dertien lijvige boekdelen over middeleeuwse letterkunde, geschiedenis en recht.

Bezorger van Middelnederlandse verzen

De Pauw publiceerde onvermoeibaar Middelnederlandse tekstuitgaves, die in totaal meer dan 80.000 verzen bestreken. Daaronder bevonden zich belangrijke documenten als ‘Het fragment-Brussel’ uit de Perceval en Het Gruuthuse-handschrift. Ook probeerde hij te achterhalen wie de, nog steeds, onbekende, Willem was die Van den vos Reynaerde schreef en kwam uit op ene Willem van Boudelo, een mogelijkheid die door contemporaine onderzoekers nog steeds overwogen wordt.

Verenigingsleven

Bij iedere nieuwe aanstelling zocht De Pauw toenadering tot de lokale Vlaamsgezinde verenigingen. In 1861 was hij medestichter van het Vlaamsch Verbond Vlaamsch Verbond (1861-1869) Het Vlaamsch Verbond was een flamingantische politieke drukkingsgroep in Gent. Lees meer . In Kortrijk leerde hij Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer kennen, met wie hij regelmatig ging wandelen over de Groeningenvelden. In Brugge organiseerde De Pauw in 1884 het 19de Nederlands Taal-en Letterkundig Congres Nederlandse Congressen De Nederlandse Congressen waren gemeenschappelijke (culturele) ontmoetingen van Vlamingen en Nederlanders in Vlaanderen en Nederland die met onderbrekingen werden georganiseerd sinds 1849... Lees meer . Hij opende het congres met een door Willems geïnspireerde rede over een eengemaakte Nederlandse taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer : ‘Zij hebben doen erkennen, zelfs door de staatsbesturen, dat Vlaamsche Belgen en Hollanders dezelfde taal bezitten, en dat, indien er gelijk in alle landen, verscheidene dialecten bestaan, er een enkele beschaafde taal dient geschreven en gesproken te worden.’

Als lid van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer stond De Pauw zijn vriend Vuylsteke terzijde, die in 1862, bij de herinrichting van deze organisatie, de leiding in handen kreeg.

Overlijden

Op 15 november 1921verleende koning Albert I van Saksen-Coburg, Albert I Koning Albert I (1875-1934) werd aan de vooravond van en tijdens de Eerste Wereldoorlog geconfronteerd met een radicaliserende Vlaamse beweging. De communautaire kwestie groeide daardoor ... Lees meer aan De Pauw de titel van ‘baron’. Op 8 april 1922 overleed hij in zijn woonhuis te Gent.