Durnez, Gaston

Gaston Durnez was de zevende zoon in het arbeidersgezin met elf kinderen van Cyriel Durnez en Elise Mestdag. Op zoek naar fabriekswerk verhuisde het gezin van West-Vlaanderen naar Asse. Durnez ging er naar de lagere school. Daarnaast participeerde hij in de Kajottersbeweging of Katholieke Arbeidersjeugd Katholieke Arbeidersjeugd (KAJ) De Katholieke Arbeidersjeugd (KAJ) was een jongerenvereniging van de christelijke arbeidersbeweging en tegelijk een gespecialiseerde Katholieke Actiebeweging, opgericht in 1924 door de pr... Lees meer (KAJ), die hem naar eigen zeggen zelfbewustzijn bijbracht. Nadat Durnez op zijn dertiende (1941) een lokale schrijfwedstrijd had gewonnen, mocht hij in de Praktische Handelsschool in Koekelberg, privé-initiatief van een bedrijfsleider, dactylografie studeren. Kort daarna kwam hij als typist al op zijn 16de in de journalistiek terecht, bij De Nieuwe Standaard De Nieuwe Standaard Lees meer , die vanaf 1947 terug de vooroorlogse De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer werd. Na weer een bekroning in een verhalenwedstrijd promoveerde hij tot journalist, wat hij zijn leven lang bleef in alle veelzijdigheid die dat beroep biedt. Toen hij in 1956 de eerste Vlaamse Journalistenprijs won, zei hij daarover: ‘Voor mij was dat zoveel als mijn journalistiek diploma.'

Duizendpoot

‘De jaren van ratelende schrijfmachines’, noemt zijn collega Mia Doornaert de decennia waarin zij Durnez aan het werk zag, de typist die driemaal Belgisch snelheidskampioen werd en de journalist die de toon zette van sociale reportages met artikelen over seizoenarbeid en de mijnramp in Marcinelle. Op de jaren 1966-1969 na, waarin hij redacteur voor België was bij de bladen van de Nederlandse Brabant Pers en bij het Vlaamse weekblad Het Volk Het Volk Het Volk (1891-2008) was de Gentse krant van de christelijke arbeidersbeweging. Lees meer , werkte Durnez voor de Standaardgroep. Hij was redactiechef van Het Nieuwsblad, hoofd van de algemene nieuwsdienst en adjunct-rubriekleider Cultuur van De Standaard en hij bleef na zijn pensioen in 1992 columnist. Dat hij ‘een katholieke conservatief’ werd genoemd, nuanceert Doornaert: ‘Hij belichaamde een katholicisme […] van mensen die leefden volgens de regels van hun geloof, voor wie niet geld en rijkdom belangrijk waren, maar wel engagement voor de sociale emancipatie van de arbeiders, voor gelijkberechtiging.’ Daarmee knoopte Durnez aan - mede vanuit zijn ervaringen als kind in een arm arbeidersgezin en zijn vormende jaren bij de KAJ - bij de traditie van de christelijke arbeidersbeweging Christelijke arbeidersbeweging In de christelijke arbeidersbeweging heeft steeds een uitgesproken belangstelling voor de Vlaamse kwestie bestaan. De groeiende invloed van deze beweging, in het kielzog van de democratis... Lees meer en een sociaal en democratisch gericht katholicisme.

Duizendpoot Durnez werkte mee aan de door Jozef Deleu Deleu, Jozef Jozef Deleu (1937) richtte in 1957 het tijdschrift Ons Erfdeel en in 1970 de gelijknamige Vlaams-Nederlandse stichting op. Vooral vanaf de jaren 1980 manifesteerde hij zich als een publie... Lees meer opgerichte tijdschriften Ons Erfdeel Ons Erfdeel Ons Erfdeel was van 1957 tot en met 2019 de naam van een Vlaams-Nederlands cultureel tijdschrift. Met ingang van 2020 werd de titel gewijzigd tot De Lage Landen. Lees meer en de Franstalige tegenhanger Septentrion Septentrion Het tijdschrift Septentrion werd in 1972 opgericht vanuit de Vlaamse-Nederlandse vzw Ons Erfdeel. Tot 1995 luidde de ondertitel 'Revue de culture néerlandaise', vervolgens tot en met 2019... Lees meer . Als literair adviseur van uitgeverij Van In bracht hij sociaal en politiek geladen boeken aan, zoals Het Mijnalarm (1966) van Maurice de Wilde De Wilde, Maurice Maurice de Wilde (1923-1998) was een onderzoeksjournalist van de Vlaamse openbare Radio en Televisie (VRT). Hij werd herhaaldelijk bekroond voor zijn reportages, waarvan er enkele belangr... Lees meer en Leuven-Louvain (1966) van Guido van Hoof. Bij uitgeverij Elsevier had hij de hand in Kom eens naar mijn kamer (1986) van Vic de Donder over collegeleven en Zij droegen de rode vlag (1988) van Nic Bal over legendarische socialisten. Hij stelde de eerste pocket van Vlaamse ‘kartoens’ samen, De lachende tekenpen (1964), met een inleiding waaruit zijn zin voor humor Humor Humor en satire, geestigheid en spot, grappen en grollen, in literatuur, karikaturen, pers of kleinkunst..., zij hebben al spoedig de Vlaamse beweging begeleid, nu eens van dichtbij, dan... Lees meer en kennis van het genre sprak. Hij werkte mee aan vele andere publicaties, inspireerde Nero-albums van zijn vriend Marc Sleen, draaide mee in radio- en televisie Televisie Als geen ander massamedium heeft de televisie bijgedragen aan de vorming van de Vlaamse ‘verbeelde gemeenschap’. Terwijl de staatshervormingen zich voltrokken, werd de Vlaamse natie dagel... Lees meer programma’s, waaronder ‘t Is maar een woord met ook Louis Paul Boon Boon, Louis Paul In zijn streven naar zelfontwikkeling omarmde Louis Paul Boon (1912-1979) begin jaren 1930 de radicaal-linkse strekking binnen de Vlaamse beweging. Zijn ideaal – een republiek van vrije V... Lees meer , met wie Durnez bevriend bleef.

Durnez en de Vlaamse beweging

Durnez was een verteller en eerder dan zijn persoonlijke meningen uitdrukkelijk te verwoorden, maakte hij ze duidelijk door de keuze en de aanpak van zijn onderwerpen. Dat gold ook voor zijn Vlaamgsezindheid. In zijn autobiografische boek Vroeger waren wij veel jonger, dat hij de ondertitel ‘Een jeugd in Vlaanderen’ meegaf, definieert Durnez zichzelf als een ‘Vlaamse knaap’ en de politieke gezindheid in zijn familie als ‘flamingantisch patriottisme’. In zijn ‘imaginair museum’ met reproducties van kunstwerken waarvan de tekenstijl hem trof (Gustave Doré, Frans Masereel), kwam ook werk terecht van de graficus Jos Speybrouck Speybrouck, Jos Jos Speybrouck (1891-1956) was een Kortrijkse graficus, schilder en beeldhouwer, die met zijn vele romantische prentkaarten vorm gaf aan de Vlaams-nationalistische verbeelding. Als gemati... Lees meer , die, aldus Durnez in die autobiografie van zijn jeugd, ‘de weg naar de Hemel liet passeren door het land van de Vlaamse Beweging’ en zijn pen doopte ‘in de romantiek van de Vlaamse geschiedenis en de culturele emancipatie van de Vlamingen’. Door Speybrouck kreeg Durnez als tiener oog en oor voor de klauwende leeuw Vlaamse Leeuw Het historische wapenteken van de graven van Vlaanderen dat evolueerde tot het belangrijkste symbool van de Vlaamse beweging en van de Vlaamse autonomie. Lees meer , blauwvoeten Blauwvoet De Blauwvoet werd sinds 1875 een van de meest vertrouwde symbolen van de Katholieke Vlaamse Studentenbeweging en de Vlaamse beweging. Het was ontleend aan Concience’s De Kerels van Vlaan... Lees meer en leuzen Leuzen Lees meer als ‘Onthout, onthout, Vlaenderen: dijn recht is out!’.

Als journalist liet Durnez het volgens hem ‘artistiekerige flamingantisme’ van Speybrouck achter zich en huldigde hij de kritische Vlaamsgezindheid van De Standaard. Hij was voorstander van gelijke taalrechten voor de Vlamingen op alle niveaus en een hervorming van de Belgische staatsstructuur op basis van de communautaire realiteit, maar kantte zich tegen een eng nationalisme, dat zich afwendde van de wereld en kruisbestuiving met andere culturen afwees. Bij dit alles toonde hij zich in het bijzonder begaan met de situatie van de Vlamingen in Wallonië Vlamingen in Wallonië In de loop van de 19de en 20ste eeuw migreerde een diverse groep Vlamingen naar Wallonië, waaronder Vlamingen die zich in Wallonië vestigden, tijdelijke immigranten en pendelarbeiders. Me... Lees meer (zie Band Band Band (1958-2008) was een sociaal-culturele vereniging voor en van Vlamingen in Wallonië. Lees meer ) en koesterde hij de culturele banden met Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer .

Vlaamse geschiedenis

De eigen boeken van Durnez vormen een tientallen items lange lijst, met verzamelingen van in krant- en weekbladen verschenen werk, zowel cursiefjes als essays, en met origineel werk, zowel kinderboeken als biografieën. Vlaamse geschiedenis was een rode draad in zijn geschriften. Zijn als boek verschenen reportage Een bloem in het geweer (1965), bewerkt onder de titel Zeg mij waar de bloemen zijn, bevat getuigenissen over de Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer . In zijn humoristische poëzie en kronieken (onder meer gebundeld als Denkend aan Nederland (1970) en Mijn leven onder de Belgen (1970)) komen Vlaamse toestanden ter sprake en wordt de Vlaamse mentaliteit geschetst.

Durnez was bovendien initiatiefnemer en redactielid van de eerste Encyclopedie van de Vlaamse Beweging Encyclopedie van de Vlaamse Beweging De tweedelige Encyclopedie van de Vlaamse beweging verscheen in 1973-1975 en gold jarenlang als het voornaamste naslagwerk met betrekking tot de geschiedenis van de Vlaamse beweging. ... Lees meer (1973-1975), waarvoor hij tevens talloze bijdragen schreef over onderwerpen als amnestie, de repressie en de Vlamingen in Wallonië. Ook bij de totstandkoming van de tweede editie, de Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse beweging (NEVB) De opvolger van de Encyclopedie van de Vlaamse Beweging zocht bij het verschijnen in 1998 expliciet afstand tot zijn voorganger door de verwetenschappelijking van het historisch onderzoek... Lees meer , speelde hij een prominente rol als redactielid en auteur.

Durnez’ magnum opus is de geschiedenis van De Standaard De Standaard Lees meer , waarin hij ‘het levensverhaal’ van de krant vertelt, in deel 1 van 1914 tot 1948, in deel 2 tot de overname door de VUM (Vlaamse Uitgeversmaatschappij) eind jaren 1970. Aan de recentere geschiedenis van de krant, die in 1999 expliciet afstand deed van het ‘ AVV-VVK Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus (AVV-VVK) Deze leuze werd in 1881 gelanceerd door Frans Drijvers in het scholierentijdschrift De Student. Ze verwoordde de dubbele motivatie van Vlaamsgezindheid en ultramontaanse geloofsijver die ... Lees meer ’-motto en daarmee van de Vlaams-katholieke traditie, zette hij zich niet; ‘het loslaten van de Vlaams-nationale en katholieke roots heeft hij nooit verteerd’, getuigde journalist Ine Renson, die via haar huwelijk met zijn oudste kleinzoon terechtkwam in Durnez’ familie.

Pas na zijn pensioen kon hij grondig werk maken van zijn biografie van Felix Timmermans Timmermans, Felix Felix Timmermans (1886-1947) is de auteur van een omvangrijk en veelgelezen oeuvre. Tot zijn bekendste romans horen Pallieter (1916) en Boerenpsalm (1935). Tijdens de Eerste Wereldoorlog ... Lees meer . Durnez was diens stads- en streekgenoot geworden door eerst naar Lier en dan naar Itegem te verhuizen. Hij werd er medeoprichter van het Felix Timmermans Genootschap en weersprak de mening dat een biograaf niet van zijn onderwerp mag houden met de stelling: ‘Liefde is niet blind, liefde geeft je ogen licht.'

De lijst van zijn bekroningen, met als laatste het ‘Ereteken van de Vlaamse Gemeenschap’ in 2018, is ook lang en veelzijdig. Maar volgens Durnez hoorde op zijn gedachtenisprentje enkel ‘journalist’ te staan.

Geen tien dagen voor zijn dood reageerde Durnez in een e-mail aan zijn dochter Marleen op de brandstichting in een asielcentrum in Bilzen in de nacht van 10 op 11 november 2019: ‘De leeuw waarmee gezwaaid werd toen het asielhuis brandde, was mijn Leeuw niet. Mijn Leeuw heeft geen zwarte tong en geen zwarte klauwen. De leeuw die aan het gemeentehuis op het plein wappert is mijn Leeuw niet. Mijn Leeuw heeft geen rode tong en geen rode klauwen. Mijn Leeuw, dames en heren, heeft een warm en rood hart.'