Van Mierlo, Jozef

Jozef van Mierlo junior was de zoon van een kleine Kempense fabrikant die later stationschef werd. Hij volgde de Latijn-Griekse humaniora aan het Sint-Jozefcollege van de jezuïetenorde in Turnhout. In september 1897 trad hij in het noviciaat van de jezuïetenorde in de Oude Abdij van Drongen. In 1910 promoveerde hij aan de Leuvense universiteit tot doctor in de Germaanse filologie op een dissertatie over het leven en de werken van de dertiende-eeuwse Vlaamse mystica Hadewych. In juli 1912 werd hij in Innsbruck (Oostenrijk) tot priester gewijd.

Vlaamsgezind literatuurhistoricus

Van Mierlo erfde zijn passie voor de Nederlandse taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer en literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer en zijn Vlaamsgezindheid van zijn oom Jozef van Mierlo senior (1858-1928), die in 1879 tot de jezuïetenorde toegetreden was.  In 1925 richtte hij in Antwerpen met zijn medebroeders Desideratus A. Stracke Stracke, Desideratus Desideratus (Desideer) A. Stracke (1875-1970) was een jezuïet en literatuurhistoricus, die een invloedrijke rol speelde in de katholieke Vlaamse beweging en het Vlaams-nationalisme. ... Lees meer , Jan Baptist Poukens en Leonce Reypens Reypens, Leonce De Vlaamsgezinde jezuïet Leonce Reypens (1884-1972) was literatuurhistoricus, specialist in de mystieke theologie en bezieler van de katholieke Vlaamse meisjes- en vrouwenbeweging. Samen ... Lees meer het Ruusbroecgenootschap Ruusbroecgenootschap Het Ruusbroecgenootschap (1925) is een instituut voor de wetenschappelijke studie van de geschiedenis van de spiritualiteit in de Nederlanden. Het werd opgericht door een groep Vlaamsgezi... Lees meer op. In datzelfde jaar werd hij lid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde. Van 1925 tot 1948 doceerde hij geschiedenis van de Nederlandse letterkunde aan de Facultés Notre-Dame de la Paix, de jezuïetenuniversiteit in Namen.

Van Mierlo kreeg in de eerste plaats bekendheid als eminente Hadewychkenner en meer in het algemeen als historicus van de Middelnederlandse literatuur. Tot die literatuur voelde hij zich aangetrokken om haar Vlaamse en katholieke karakter, zo verklaarde hij in 1947 bij de uitreiking van zijn eredoctoraat aan de Leuvense universiteit.

Theorieën over het Vlaams-nationalisme

Daarnaast schreef hij net als zijn oom Jozef Van Mierlo senior theoretische pleidooien voor het Vlaams-nationalisme. Op grond van de Bijbel en de scholastieke traditie maakte Van Mierlo senior een onderscheid tussen een natie – een groep mensen verbonden door een aantal gemeenschappelijke natuurlijke kenmerken, zoals afstamming, grondgebied, taal en zeden – en een staat – een louter menselijke creatie die best meer dan één natie kon omvatten. Zo vormden Vlaanderen en Wallonië twee onderscheiden naties, die om talrijke sociaal-economische en historische redenen samenleefden in de Belgische staat. Dat een staat het product was van de menselijke en niet van de goddelijke wil, was voor een natie geen voldoende reden om zich los te rukken uit de staat waartoe ze behoorde. Indien haar ontplooiing beknot werd, had ze het recht decentralisatie op te eisen, maar geen onafhankelijkheid, tenzij ze door de staat onderdrukt werd. Dat laatste was volgens Van Mierlo senior niet het geval voor de Vlaamse natie.

Van Mierlo junior ontwikkelde echter een andere kijk, vooral nadat de kardinaal-aartsbisschop van Mechelen, Ernest-Joseph van Roey Van Roey, Ernest-Joseph Ernest-Joseph van Roey (1926-1961) was Kardinaal-Aartsbisschop van Mechelen. Hij aanvaardde geleidelijk de onvermijdelijkheid van een eentalig Vlaanderen en bestreed het Vlaams-nationalis... Lees meer , op 18 mei 1929 – enkele dagen voor de parlementsverkiezingen – de door zijn broer Jan van Mierlo Van Mierlo, Jan Jan van Mierlo (1888-1977) was een katholiek en gematigd Vlaamsgezind uitgever en politicus, actief in het arrondissement Turnhout. Lees meer geleide Katholieke Vlaamsche Volkspartij Katholieke Vlaamsche Volkspartij (KVV) (Turnhout) De Katholieke Vlaamsche Volkspartij Turnhout (1925) werd opgericht door Thomas Debacker, die een parlementszetel veroverde. Orgaan was weekblad De Nieuwe Kempen. In 1937 werd een verbond ... Lees meer (KVV) veroordeeld had. Samen met zijn medebroeder Stracke en een andere priester – naar alle waarschijnlijkheid de seculiere priester Eugeen van de Perre Van de Perre, Eugeen Eugeen van de Perre (1876-1952) was onderpastoor van de Antwerpse Heilig Hartparochie. Hij zette zich na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog in voor getroffenen door de repressie. Lees meer – redigeerde Van Mierlo een apologie van de KVV, die in de vorm van een anonieme brochure getiteld Ons verweer in heel de Kempen verspreid werd. Dat een volk de politieke structuur van een staat langs legale weg wenste te veranderen of zelfs een nieuwe staat wilde creëren was, aldus Van Mierlo, volledig conform de katholieke leer. En wanneer de hoogste belangen van een volk, waaronder zijn godsdienst en zijn bestaan zelf, door een verdrukkende staat bedreigd werden, mocht dat volk, zo vervolgde Van Mierlo, volgens de encycliek Sapientiae Christianae (1890) zelfs in opstand komen. Door meermaals te poneren dat de Belgische staat zich sinds zijn ontstaan sterk anti-Vlaams gedroeg, en door te stellen dat diezelfde Belgische staat het katholicisme daardoor zware schade toebracht, kende hij de Vlaamse natie impliciet de vrijheid toe van dat beperkte opstandsrecht gebruik te maken.