Vlaams Aktiekomitee Brussel en Taalgrens (VABT)

Het VABT reageerde aanvankelijk tegen de talentelling Taaltelling Talentellingen waren gekoppeld aan de tienjaarlijkse volkstellingen in België (1846-1947). De resultaten hadden grote gevolgen voor het taalstatuut van de gemeenten rond Brussel-hoofdsta... Lees meer van 1947 en eiste een afbakening van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer . Een eerste actie, de Geen Talentelling-dag in november 1959, gevolgd door het succesvol betrekken van de Vlaamse burgemeesters bij de taalstrijd, droeg ertoe bij dat de talentelling in 1961 werd afgeschaft. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog en de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer van een deel van de Vlaamse beweging werd de Vlaamse opinie via het VABT op grote schaal gemobiliseerd voor Vlaamsgezinde eisen.

Het VABT oefende vooral druk uit op de Vlaamse verkozenen van de nog unitaire Christelijke Volkspartij Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer /Parti Social Chrétien (CVP/PSC). Mede onder invloed daarvan pakte de christendemocratisch-socialistische regering Lefèvre Lefèvre, Theo Theo Lefèvre (1914-1973) was een advocaat en politicus voor de Christelijke Volkspartij. Hij zetelde in de Kamer en was minister en premier in een periode van belangrijke wetgevende initi... Lees meer - Spaak Spaak, Paul-Henri Paul-Henri Spaak (1899-1972) was een Franstalige socialistische politicus die een rol speelde in talrijke communautaire kwesties. Lees meer (1961-1965) de herziening van de taalwetgeving Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer aan. Het VABT slaagde er tijdens drie opeenvolgende jaren in om grote massa's op straat te brengen voor protestmanifestaties: een eerste Mars op Brussel Marsen op Brussel De Mars(en) op Brussel waren twee flamingantische massabetogingen die in Brussel op 22 oktober 1961 en 14 oktober 1962 werden georganiseerd. Lees meer op 22 oktober 1961, een tweede op 14 oktober 1962 en een betoging te Antwerpen op 10 november 1963. Deze massale straatmanifestaties demonstreerden dat opnieuw rekening diende te worden gehouden met de Vlaamse beweging en haar mobilisatiekracht. Mede als gevolg daarvan werd in 1962 de taalgrens vastgelegd. In het communautair compromis van Hertoginnedal van 1963 werd de parlementaire zeteverdeling aangepast op basis van de geactualiseerde demografische Demografie Lees meer verhoudingen, werd de tweetaligheid Tweetaligheid Lees meer van de Brusselse agglomeratie vastgelegd en werd bepaald dat het Nederlands de bestuurstaal was in zes omstreden Brusselse randgemeenten Vlaamse Rand De Vlaamse Rand omvat de negentien gemeenten grenzend aan Brussel of aan een faciliteitengemeente. De relatie tot Brussel leidt er tot specifieke uitdagingen. Lees meer , weliswaar met faciliteiten Faciliteiten Al sinds de eerste taalwet (1873) voorzag de wetgever in faciliteiten. Deze tegemoetkomingen gaven aanleiding tot tegengestelde interpretaties door Nederlandstaligen en Franstaligen, zo ... Lees meer voor Franstaligen.

Samenstelling en politiek-ideologisch profiel

Het VABT was een feitelijke vereniging van 52 organisaties zonder statuten. Het Uitvoerend Comité was oorspronkelijk samengesteld uit afgevaardigden van acht verenigingen: Edgard van Cauwelaert Van Cauwelaert, Edgard Edgard van Cauwelaert (1916-1987) was een advocaat, rechter en hoogleraar. Hij engageerde zich in Brussel binnen verschillende Vlaamsgezinde verenigingen, zoals het Vlaams Komitee voor Br... Lees meer , voorzitter ( Vlaams Komitee voor Brussel Vlaams Komitee voor Brussel (VKB) Het Vlaams Komitee voor Brussel (VKB), opgericht in 1946, ontstond uit het Vlaams Verbond voor Brussel. Doel was het behoud en bevorderen van Vlaams leven in Brussel. Jozef Clottens, Hend... Lees meer ), Antoon Roosens Roosens, Antoon Antoon Roosens (1929-2003) was een flamingantisch en links georiënteerd denker, opiniemaker, publieke intellectueel en (para)politicus, die zijn hele leven consequent heeft geprobeerd om ... Lees meer , secretaris (Vlaams Komitee voor Brussel), Wilfried Martens Martens, Wilfried Wilfried Martens (1936-2013) was een christendemocratisch partijvoorzitter, parlementslid en eerste minister van de regeringen die de staatshervormingen van 1980 en 1988 realiseerden. Als... Lees meer , schatbewaarder en later hoofd van de persdienst ( Vlaams Jeugdkomitee Vlaams Jeugdkomitee Het Vlaams Jeugdkomitee was een organisatie die in 1957 werd gesticht om de Vlaamse actie van de katholieke en nationalistische jeugdbewegingen en jongerenorganisaties te bundelen. ... Lees meer ), Paul Daels Daels, Paul Paul Daels (1921-1989) werd na de Tweede Wereldoorlog voorzitter van de Vlaamse Volksbeweging en van het IJzerbedevaartcomité. Ook was hij medeoprichter van het Overlegcentrum van Vlaamse... Lees meer , verslaggever ( Vlaamse Volksbeweging Vlaamse Volksbeweging (VVB) De Vlaamse Volksbeweging (VVB) was een Vlaams-nationalistische drukkingsgroep, die werd opgericht in 1956 en tot het begin van de jaren 1970 een breder publiek mobiliseerde voor Vlaamsge... Lees meer /VVB), Eduard Amter Amter, Edward De Vlaamsgezinde katholiek Eduard Amter (1898-1969) was van 1924 tot 1964 algemeen secretaris van het Davidsfonds en vanuit die functie een belangrijke actor in het flamingantische midden... Lees meer ( Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer ), M. de Buck ( Vermeylenfonds August Vermeylenfonds (AVF) Het August Vermeylenfonds, een socialistisch geïnspireerde, Vlaamsgezinde cultuurvereniging, werd opgericht in 1945. Lees meer ), Fernand Bové Bové, Fernand Jurist en ambtenaar Fernand Bové (1926) lag in 1957 mee aan de basis van het Verbond van het Vlaams Overheidspersoneel. Daarnaast engageerde hij zich onder meer in het Vlaams Aktiekomitee... Lees meer ( Verbond van het Vlaams Overheidspersoneel Verbond van het Vlaams Overheidspersoneel (VVO) Het Verbond van het Vlaams Overheidspersoneel (VVO) was een vereniging van Vlaamse ambtenaren die werd opgericht in 1957, ter bevordering van de Nederlandse cultuur en vooral ter behartig... Lees meer ), Staf Verrept Verrept, Staf Staf Verrept (1921-1985) engageerde zich op jonge leeftijd in de Dietse jeugdbeweging. Als sociaal-flamingant richtte hij in de jaren 1960 mee de Vlaamse Demokraten op. Lees meer , adjunct-secretaris (VVB), Jozef van Overstraeten Van Overstraeten, Jozef Lees meer ( Vlaamse Toeristenbond/Vlaamse Automobilistenbond Vlaamse Toeristenbond (VTB) VTB-VAB (1922) was een cultureel-toeristische organisatie die bijdroeg aan de ontwikkeling van het toerisme en de mobiliteit in Vlaanderen. Ze was door haar financiële en culturele slagkr... Lees meer -VTB/VAB), E. Loockx ( Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer ). In 1960 nam Amter het voorzitterschap over van Van Cauwelaert.

De acties van het VABT situeerden zich op drie niveau's. Vooreerst probeerde men de regering, en in het bijzonder de CVP-ministers en -parlementariërs, onder druk te zetten. Verder werd de publieke opinie gesensibiliseerd via betogingen, moties, persverklaringen, informatievergaderingen, lokale comité's, pamfletten, brochures en films. Ten slotte werden de burgemeesters van de stads- en gemeentebesturen in Vlaanderen met succes betrokken bij de werking. De VVB, met tot 1963 Maurits Coppieters als voorzitter, speelde een belangrijke rol in de voorbereiding van de massabetogingen van het VABT. Mede door een groeiend ledenaantal nam de VVB – neutraal, maar met een numeriek katholiek overwicht – binnen het VABT hoe langer hoe meer een dominante positie in. Tegelijk was het gewicht van de vrijzinnige verenigingen binnen het VABT gering, vooral omdat zij er nooit in slaagden om de de liberale en socialistische partijen en politici te mobiliseren. Een uitzondering vormde het links-socialistische en Vlaamsgezinde weekblad Links Links Het blad Links (1958-1987) verdedigde binnen het Belgische partijsocialisme zowel de Vlaamsgezinde als de antikapitalistische en radicale tendens. Lees meer , dat het VABT steunde. Met name het pleidooi voor federalisme Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer van het VABT stootte veel vrijzinnigen af, die ideologische minorisering vreesden in een nog goeddeels katholiek Vlaanderen. Het Willemsfonds riep niet op tot deelname aan de Marsen op Brussel en bij de tweede Mars haakte ook het Vermeylenfonds af. Bij de eerste Mars op Brussel waren heel wat CVP-mandatarissen en -militanten aanwezig, maar hun aantal was een stuk beperkter bij de twee volgende grootschalige manifestaties. Het Davidsfonds en de VTB/VAB waren lokaal sterk ingeplant en konden daardoor veel leden op de been brengen, net zoals heel wat, vooral katholieke  jeugdbewegingen Jeugdbeweging De eerste jeugdbewegingen ontstonden in Vlaanderen in het laatste kwart van de 19de eeuw, met de opkomst van de Katholieke Vlaamse Studentenbeweging. Vanaf de eerste jaren tot omstreeks 1... Lees meer . Als gevolg daarvan was het VABT vooral een zaak van katholieke Vlaamsgezinden en Vlaams-nationalisten.

Verdeeldheid en uiteenvallen

De betoging te Antwerpen in 1963, die de thema’s federalisme en economische democratie combineerde, betekende een breekpunt voor het VABT. Verschillende verenigingen verlieten uit onvrede met die positionering de koepelorganisatie en in de zomer van 1964 hield het VABT feitelijk op te bestaan. Dat was niet alleen een gevolg van onderlinge verdeeldheid over de te volgen koers, maar ook van het terugtreden van de meest actieve leidersfiguren. Amter, algemeen secretaris van het Davidsfonds, ging in 1964 met pensioen. Roosens en Verrept probeerden het sociaal flamingantisme vanaf 1964 partijpolitiek vorm te geven via de Vlaamse Demokraten Vlaamse Demokraten (VD) De Vlaamse Demokraten was de naam van een groep rond Antoon Roosens, Staf Verrept en Roger Bourgeois. Ze kwamen uit de sociaal-flamingante, niet-partijpolitieke Vlaamse beweging en probee... Lees meer , Coppieters werd in 1965 Kamerlid voor de Volksunie en Martens stapte over naar de CVP, waarvan hij in 1967 jongerenvoorzitter werd.

Na de teloorgang van het VABT ontstond in 1965, op initiatief van het Willems-, het Davids- en het Vermeylenfonds, een nieuw Vlaamsgezind samenwerkingsverband, het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV) Het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV) werd officieel opgericht op 13 mei 1966 en overkoepelt een hele reeks Vlaamsgezinde organisaties en verenigingen van uiteenlopende (ideol... Lees meer (OVV), waar de meeste van de vroeger bij het VABT betrokken verenigingen en organsiaties zich bij aansloten.