Vlaamsch Comité

Oprichting en doelstellingen

Het Vlaamsch Comité (VC) werd door de activistische Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer opgericht in zijn vergadering van 30 oktober 1918, iets minder dan twee weken vóór de Wapenstilstand die op 11 november van dat jaar een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer . Het VC kreeg de opdracht ‘om de activistische werking te centraliseren, het activistisch ideaal hoog te houden en de verwezenlijking ervan bij de aanstaande vredesonderhandelingen te bevorderen’. Ook stelde men zich ‘het verdedigen van het activisme’ tot doel ‘en speciaal werd daarmee bedoeld het bewerken der archieven en het opmaken eener geschiedenis van het activisme’. De leden van de activistische Commissie van Zaakgelastigden Commissie van zaakgelastigden De Commissie van Zaakgelastigden (1918) was een activistisch bestuursorgaan dat de Duitse bezetter adviseerde. De commissie werd in de zomer van 1918 ingesteld, ter vervanging van de afge... Lees meer , met uitzondering van Antoon Brys Brys, Antoon Lees meer en Emiel ver Hees Ver Hees, Emiel Jurist en staatsambtenaar Emile ver Hees (1864-1928) nam tijdens de Eerste Wereldoorlog leidinggevende bestuursfuncties op in het activisme. Lees meer , werden aangesteld tot leden van het VC, net als Willem de Vreese De Vreese, Willem Willem L. de Vreese (1869-1938) was een filoloog, bibliothecaris en Gentse hoogleraar, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een prominente rol speelde in het activisme. Lees meer en Jozef van den Broeck Van den Broeck, Jozef Jozef van den Broeck (1870-1938) was een Antwerps advocaat. Hij was secretaris van de Raad van Vlaanderen en na de Eerste Wereldoorlog week hij uit naar Nederland. Hier werd hij een spilf... Lees meer , respectievelijk voorzitter en secretaris van de Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer . Het VC fungeerde als spreekbuis van het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer ten aanzien van de internationale mogendheden en de vredesconferentie van Versailles en als belangenorganisatie van de naar Duitsland of Nederland gevluchte activisten.

Op 3 november 1918 vond in Brussel de eerste en laatste vergadering van het VC op Belgisch grondgebied plaats. De meeste leden vestigden zich in Den Haag, waar Leo Meert Meert, Leo Leo Meert (1880-1963) richtte in 1913 mee het Vlaamsch Handelsverbond op. Hij speelde een prominente rol in het activisme. Ook na de Eerste Wereldoorlog bleef hij betrokken bij de Vlaamse... Lees meer met Alfons Depla Depla, Alfons Alfons Depla (1860-1924) was een Vlaamse arts, politicus en activist. Hij was onder meer actief in de Leuvense studentenbeweging en werd tijdens de Eerste Wereldoorlog lid van de Raad van... Lees meer en Hendrik Mommaerts Mommaerts, Hendrik Hendrik Mommaerts (1886-1980) werkte mee aan de voorbereiding en oprichting van de krant De Standaard en was tijdens de Eerste Wereldoorlog in leidinggevende functies betrokken bij het ac... Lees meer de Duitse steunkredieten en het geld van het Nederlandsch Steuncomité voor Vlamingen beheerden. In de Nederlandse politieke hoofdstad werd het VC onder de leiding van Josué de Decker De Decker, Josué Classicus Josué de Decker (1879-1953) was tijdens de Eerste Wereldoorlog een kopstuk van het activisme en hoogleraar aan de vernederlandste Gentse universiteit. Daarna week hij uit naar N... Lees meer gereorganiseerd, herdoopt tot Vlaamsch Komiteit Vlaamsch Comité Het Vlaamsch Comité (1918-1919) werd opgericht om enerzijds de gemeenschappelijke politieke doeleinden van het activisme op het internationale forum aan bod te brengen en anderzijds de ma... Lees meer (VK) en uitgebreid met een aantal nieuwe leden ( Arthur Claus Claus, Arthur Psychiater Arthur Claus (1861-1932) engageerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme en aanvaardde een positie als hoogleraar aan de vernederlandste Gentse universiteit. ... Lees meer , Gustaaf Doussy Doussy, Gustaaf Gustaaf Doussy (1881-1941) was een Vlaamse arts die actief was in de Leuvense Vlaamsgezinde studentenbeweging, het daensisme en het democratisch Vlaams-nationalisme. Tijdens de Eerste Wer... Lees meer en Reimond Speleers Speleers, Reimond De Vlaams-nationalistische oogarts Reimond Speleers (1876-1951) collaboreerde in de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Hij trad in 1940 in de hoogste VNV-leiding. Zowel na de Eerste als na... Lees meer ).

Meningsverschillen en spanningen

Aangezien de werking van het VK vooral financiële, juridische en praktische hulp aan gevluchte activisten betrof, werden ook subcommissies opgericht voor ‘rechtswezen’ en ‘beambten en ambtenaren’ (van de vernederlandste Gentse universiteit, de gesplitste ministeries en een aantal andere voormalige activistische instellingen). In dat verband probeerde het VK ook (financieel) te bemiddelen bij de Duitse regering. Aan diverse voormalige activisten werden door het VK steunbedragen uitgekeerd die voor een goed deel uit Duitsland afkomstig waren. Het VK probeerde hen ook te helpen bij het vinden van werk in Nederland.

Ondertussen ontstonden er ruzies en conflicten over de doelstellingen en de intenties van het VK, die nog werden versterkt door de (financiële) onzekerheid waarin veel van de leden van het VK en andere gevluchte activisten zich bevonden. Eind januari-begin februari 1919 werd het VK ontbonden.

Josué de Decker en Paul Bellefroid

De Decker wilde vanuit Nederland nog een actieve rol spelen in de Vlaamse beweging en deed dat aanvankelijk via het blad Pro Flandria Pro Flandria Lees meer en enkele jaren later via het radicale, anti-Belgische en revanchistische weekblad Vlaanderen Vlaanderen (1919-1920) Het tijdschrift Vlaanderen, later Ontvoogding, Pro Flandria en De Vlaamsch-nationale gedachte, was kort na de Eerste Wereldoorlog de belangrijkste spreekbuis van de uitgeweken activisten ... Lees meer . Vanuit die ambitie vormde hij in maart 1919 een nieuw VK-bestuur, waarin – behalve hijzelf en de al eerder genoemden – ook Ferdinand Brulez Brulez, Ferdinand Als radicale flamingant werkte Ferdinand Brulez (1887-1976) tijdens de Eerste Wereldoorlog nauw samen met de Duitse bezetter in de hoop een autonome Vlaamse staat te verwezenlijken. ... Lees meer en Ernest P. van den Berghe Van den Berghe, Ernest (1868-1941) Ingenieur Ernest van den Berghe (1868-1941) was tijdens de Eerste Wereldoorlog hoogleraar aan de Vlaamsche Hoogeschool en lid van de Commissie van Zaakgelastigden. Daarna week hij uit naa... Lees meer werden opgenomen.

Intussen hadden Van den Berghe, Florimond Heuvelmans Heuvelmans, Florimond Florimond Heuvelmans (1858-1931) was een Vlaamsgezinde adovcaat en politicus voor de katholieke Meetingpartij. Lees meer , Karel Heynderickx Heynderickx, Karel Karel Heynderickx (1875-1962), die zich tijdens zijn rechtenstudie aan de Leuvense universiteit bijzonder actief betoonde in de katholieke flamingantische studentenbeweging, was vanaf 190... Lees meer en De Vreese het memorandum Pro Flandria Servanda. Vlaanderen’s recht en eisch tot zelfstandigheid gepubliceerd en in het Engels vertaald, waarmee zij de activistische positionering betreffende de Belgische politieke situatie onder de aandacht van de geallieerde mogendheden en in het bijzonder van de Amerikaanse president Woodrow Wilson (1856-1924) hoopten te brengen. Hoewel de tekst goed gedocumenteerd en geformuleerd was, leverde hij geen enkel resultaat op.

Besprekingen binnen het VK resulteerden op 6 juli 1919 in weer een nieuwe naam, Vlaamsch Sekretariaat Vlaamsch Comité Het Vlaamsch Comité (1918-1919) werd opgericht om enerzijds de gemeenschappelijke politieke doeleinden van het activisme op het internationale forum aan bod te brengen en anderzijds de ma... Lees meer (VS). Paul Bellefroid Bellefroid, Paul Jurist Paul Bellefroid (1869-1959) was lokaal politicus voor de katholieke partij en zette zich in voor de vernederlandsing van de rechtspraak. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij betr... Lees meer nam er als secretaris een prominente rol in op. Er werd protest aangetekend tegen de gerechtelijke vervolging van de activisten in België en de (financiële) bemiddeling werd opnieuw aangepakt, maar veel verder kwam men niet.

Implosie

Er ontwikkelden zich bovendien andermaal (persoonlijke) onenigheden en spanningen. In een bijzonder uitvoerige brief ‘aan de Heeren De Decker, Van den Berghe, Depla, Brulez, Meert, de Vreese, Mommaerts, Van den Broeck en Plancquaert’ reconstrueerde Bellefroid op 24 november 1919 de feiten die zich tijdens het voorbije jaar hadden voorgedaan. Hij ondertekende dat schrijven ‘namens het Vlaamsch Komiteit’, dat daarover op 12 november 1919 had beraadslaagd. ‘Hoe kunnen Vlaanderen en zijn strijders het best gediend worden?’, luidde de retorische slotzin van zijn apologetische nota. Kort daarna moet het Vlaamsch Comité-Vlaamsch Komiteit-Vlaamsch Secretariaat een stille dood gestorven zijn.