Cultuurraden

Cultureel zelfbestuur of autonomie was sinds het begin van de 20ste eeuw een belangrijk thema in de Vlaamse beweging. Tijdens het interbellum werd het begrip in diverse varianten gemeengoed. Aanvankelijk meestal onduidelijk omschreven, evolueerde het geleidelijk in de richting van een splitsing van de ministeriële diensten en van een aantal (semi-)officiële instellingen. Onder de term werd ook de oprichting verstaan van een cultuurraad, die de uitvoerende macht in alle aangelegenheden van onderwijs Onderwijs Lees meer en cultuur zou adviseren. Over een bredere en werkelijke autonomie, met bevoegdheid inzake wetgeving en begroting, werd toen alleen gesproken door Vlaams-nationalisten en een aantal flamingantische katholieken.

De oprichting van de Nederlandse Cultuurraad

In 1937 werden de culturele diensten van de openbare radio, het NIR (Nationaal Instituut voor Radio-omroep), gesplitst. Op 7 februari 1938 richtte de drie partijenregering van katholieken, liberalen en socialisten onder de leiding van Paul-Emile Janson Janson, Paul-Emile Paul-Emile Janson (1872-1944) was een Brussels liberaal politicus en advocaat, die in de jaren 1937-1938 premier van België was. Lees meer een Nederlandse en een Franse Cultuurraad op, die een verplichte adviesbevoegdheid inzake onderwijs- en cultuurvraagstukken, inclusief taalwetgeving Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer , toegewezen kregen.

Beide raden werden op 4 april 1938 plechtig geïnstalleerd door minister van Openbaar Onderwijs Julius Hoste Hoste, Julius (jr.) Julius Hoste jr. (1884-1954) was een Vlaamsgezinde liberaal die actief was in de pers en de politiek. Hij behoort tot de kopstukken van de Vlaamse beweging. Lees meer jr. Monseigneur Honoré van Waeyenbergh Van Waeyenbergh, Honoré Honoré van Waeyenbergh (1891-1971) was vice-rector (1936-1940) en rector (1940-1962) van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij droeg bij aan de vernederlandsing van de universiteit. ... Lees meer , de vice-rector van de Leuvense universiteit, werd aangesteld tot voorzitter. Leden waren de vrijzinnige Gentse hoogleraar (Nederlandse) taalkunde Edgard Blancquaert Blancquaert, Edgard Edgard Blancquaert (1894-1964) was een neerlandicus die zich inspande voor de verspreiding van het Algemeen Nederlands. Hij ontpopte zich als antifascistische flamingant. Lees meer , die van februari tot april 1939 minister van Openbaar Onderwijs zou zijn en aanleunde bij de socialistische Belgische Werkliedenpartij Belgische Werkliedenpartij (BWP) Lees meer (BWP), de Gentse hoogleraar filosofie Edgar de Bruyne De Bruyne, Edgar Edgar de Bruyne (1898-1959) was een professor filosofie, die zich tevens in de politiek engageerde. De Bruyne was senator voor de katholieke partij en bekleedde na de oorlog een ministerp... Lees meer , die in 1939 door de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer zou worden gecoöpteerd als Senator, de liberale literator Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer , die ook leraar Nederlands was van het vorstenhuis, en de katholieke jurist en schrijver August van Cauwelaert Van Cauwelaert, August De Vlaamsgezinde katholiek August van Cauwelaert (1885-1945), die professioneel aan de slag was als advocaat en rechter, was ook literair actief als dichter en essayist. Hij was betrokken... Lees meer . Het secretariaat werd verzorgd door de katholieke germanist Jan Grauls Grauls, Jan Jan Grauls (1887-1960) was een ambtenaar en taalkundige afkomstig uit Hasselt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog oefende hij achtereenvolgens de ambten uit van provinciegouverneur van Antwer... Lees meer , een hooggeplaatste cultuurambtenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog eerst zou worden aangesteld als gouverneur van de provincie Antwerpen en later als burgemeester van Groot-Brussel.

In 1938 vergaderde de Nederlandsche Cultuurraad 27 keer, wat leidde tot adviezen over onder meer volksopleiding, de Centrale Examencommissie en (de verspreiding van) de Nederlandse standaardtaal Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer . Het belangrijkste advies betrof de splitsing en de reorganisatie van het ministerie van Openbaar Onderwijs. In 1939 werden adviezen geformuleerd betreffende het onderwijs van het Frans als tweede taal, het onderwijs in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer en zijn voorsteden en andermaal de splitsing van het ministerie van Openbaar Onderwijs en van een aantal adviesraden en -commissies.

De Tweede Wereldoorlog

In augustus 1940 onderhandelde de Duitse bezetter met het comité van de secretarissen-generaal, dat na het vertrek van de regering in Londense ballingschap het hoogste gezag in het land vertegenwoordigde, over de heropstart van de cultuurraden. Het was de bedoeling om via die weg het culturele leven te ordenen in de zin van de nationaalsocialistische Nieuwe Orde. Omdat behalve Jan Grauls niemand van de vooroorlogse Nederlandsche Cultuurraad acceptabel werd geacht door de bezetter, werd op 10 oktober 1940 een nieuwe cultuurraad geïnstalleerd.

Cyriel Verschaeve Verschaeve, Cyriel Cyriel Verschaeve (1874-1949) was een West-Vlaamse priester, literair auteur, kunstbeschouwer en publicist, die bekend werd als icoon van de Frontbeweging en het opkomende Vlaams-national... Lees meer , die sinds 1939 met pensioen was als onderpastoor van Alveringem en zich in zijn nationaalsocialistische geloofsbelijdenis Het uur van Vlaanderen uit augustus 1940 tot collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer bereid had verklaard, mocht het voorzitterschap op zich nemen. De Gentse hoogleraar Corneel Heymans Heymans, Corneel De Gentse hoogleraar Corneel Heymans (1892-1968) won in 1938 de Nobelprijs voor geneeskunde. Over zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond controverse. Na 1944 was hij – naast zij... Lees meer , laureaat van de Nobelprijs voor Geneeskunde in 1938, werd ondervoorzitter. De Leuvense germanist Jef van de Wiele Van de Wiele, Jef Jef van de Wiele (1903-1979) was een leraar, schrijver en leider van de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap. Hij trad tijdens de Tweede Wereldoorlog in de culturele en politieke collabor... Lees meer trad op als secretaris. Hij was leider van de toen nog uitsluitend culturele organisatie DeVlag ( Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag) De Duitsch-Vlaamsche Arbeidersgemeenschap (DeVlag) (1935-1945) was vóór de Tweede Wereldoorlog een organisatie van Vlaamse en Duitse studenten. Tijdens de oorlog ontpopte de DeVlag zich ... Lees meer ). Leden waren: historicus Robert van Roosbroeck Van Roosbroeck, Rob Robert van Roosbroeck (1898-1988) was een onderwijzer, publicist en historicus. Hij was betrokken bij het activisme en de collaboratie, onder andere als schepen van Antwerpen en lid van d... Lees meer , die bij zijn aanstelling actief was in de DeVlag en de Algemeene SS-Vlaanderen Algemeene-SS Vlaanderen (ASSV) De SS-Vlaanderen was een collaborerende militie tijdens de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de Duitse SS. Ze ijverde voor de aanhechting van Vlaanderen bij Duitsland. Lees meer en medewerker was van de collaboratiekrant Volk en Staat Volk en Staat Volk en staat (15 november 1936 - 3 september 1944) was een Vlaams-nationalistisch dagblad en orgaan van het Vlaamsch Nationaal Verbond. Het blad verscheen als opvolger van De Schelde (1... Lees meer ; de germanist en literator Filip de Pillecyn De Pillecyn, Filip Filip de Pillecyn (1891-1962) was schrijver en journalist voor onder meer De Standaard en het satirische, pluralistische blad Pallieter. Hij speelde een leidende rol in de Frontbeweging e... Lees meer , die lid was van  het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Vakverbond Lees meer (VNV) en van de DeVlag en die zich in de zomer van 1940 had geëngageerd in de (culturele) collaboratie; de Duitse sinoloog Carl Hentze (1883-1975), die sinds 1926 aan de Gentse universiteit doceerde. De keuze van de leden van de cultuurraad was vooral het werk van twee culturele adviseurs van het Duitse militaire bestuur voor België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer en Noord-Frankrijk: de historici Franz Petri Petri, Franz Franz Petri (1903-1993) was een Duitse historicus, deskundige voor Belgische en Nederlandse geschiedenis en tijdens de Tweede Wereldoorlog referent voor cultuur en onderwijs in het Duitse... Lees meer , een actief lid van de Duitse afdeling van de DeVlag en Werner Reese (1909-1941), die allebei goed thuis waren in de geschiedenis van het Nederlandse taalgebied.

Toen Heymans in januari 1941 ontslag nam, werd hij als ondervoorzitter opgevolgd door de germanist Antoon Jacob Jacob, Antoon Antoon Jacob (1889-1947) was een atheneumleraar en later hoogleraar in Hamburg en Gent. Hij was actief bij activistische tijdschriften, nadien in de amnestiebeweging en later de culturele... Lees meer , die na zijn aanstelling als docent en later hoogleraar aan de universiteit van Hamburg een fervente nationaalsocialist en Groot-Germaan was geworden. Met de aanstelling van Jacob, die in februari 1941 ook werd benoemd tot hoogleraar in Gent, was de cultuurraad uitsluitend samengesteld uit aanhangers van het nationaalsocialisme, met een sterke vertegenwoordiging van de DeVlag Nadat Hentze in 1943 België verliet om hoogleraar te worden in Frankfurt am Main, werd hij vervangen door de Gentse hoogleraar filosofie Herman de Vleeschauwer De Vleeschauwer, Herman Herman de Vleeschauwer (1899-1986) was filosoof, hoogleraar en bibliothecaris. Hij collaboreerde tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Vlaamsch Nationaal Verbond en week na de bevrijding ... Lees meer , lid van het VNV en later van de DeVlag, die sinds eind 1940 ook directeur was van het hoger onderwijs.

De drijvende kracht was en bleef echter Van de Wiele, die ijverde voor een Groot-Germaans Rijk, met Verschaeve, Van Roosbroeck en Jacob als medestanders Toen het VNV er niet in slaagde om meer VNV-gezinde leden in de cultuurraad te laten benoemen, begon de partij met de uitbouw van een parallelle structuur via de door VNV'ers geleide provinciebesturen. Zo werden er provinciale cultuurdiensten opgericht, die vanaf juni 1942 werden overkoepeld door een interprovinciale cultuurdienst.

Onder meer daardoor bleef de organisatorische, superviserende en sturende rol van de Vlaamse Cultuurraad beperkt, ondanks de ambitie om het hele Vlaamse cultuurleven naar nationaalsocialistische norm gelijk te schakelen. Zijn initiatieven spitsten zich vooral toe op het intensiveren van de contacten met Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer , een opdracht die de bezetter uitdrukkelijk in het oprichtingsbesluit had opgenomen. Na de Bevrijding in september 1944 werden de leden van de Cultuurraad beschuldigd van collaboratie en vervolgd.

Na de Tweede Wereldoorlog

Op 30 april 1951 werd het Koninklijk Besluit van 7 februari 1938 met betrekking tot de cultuurraden gewijzigd. Edgar de Bruyne (voorzitter) en Edgard Blancquaert werden opnieuw aangesteld als lid van de Nederlandstalige cultuurraad, naast de voormalige hoofdredacteur van de krant De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer en directeur van het NIR Jan Boon Boon, Jan Jan Boon (1898-1960) was tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken bij het activisme. Later was hij hoofdredacteur van De Standaard. Van 1939 tot aan zijn overlijden had hij de leiding van... Lees meer , de priester en Leuvense hoogleraar filosofie Albert Dondeyne Dondeyne, Albert Albert Dondeyne (1901-1985) was hoogleraar filosofie aan de KU Leuven en de mentor van Universitas. Hij was tegenstander van de splitsing van de Leuvense universiteit. Lees meer en Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer , die in 1946 de Studio van het Nationaal Toneel, de huidige Studio Herman Teirlinck, had opgericht en pas was aangesteld als adviseur bij het ministerie van Onderwijs.

Nadat de heropgestarte cultuurraad weinig had gerealiseerd tijdens zijn driejarig mandaat, diende de christendemocratische volksvertegenwoordiger en latere minister Renaat van Elslande Van Elslande, Renaat Renaat van Elslande (1916-2000) was een redacteur en katholiek politicus. Hij zetelde 32 jaar in de Kamer en vervulde meerdere ministerfuncties. Lees meer op 5 mei 1954 een wetsvoorstel in betreffende een cultuurraad die een verplichte adviserende bevoegdheid voor alle culturele aangelegenheden zou krijgen, inclusief een adviserende opdracht inzake het verlenen van subsidies in dat verband. Hij pleitte bovendien voor een wijziging van de grondwet, waarbij de wetgevende bevoegdheid aangaande culturele aangelegenheden aan nieuw op te richten regionale instanties zou worden overgedragen.

Aan het eind van de bestuursperiode van de socialistisch-liberale regering- Van Acker Van Acker, Achille Achille van Acker (1898-1975) was een socialistische politicus uit Brugge, die in het begin van zijn carrière een tijdlang lid was van de Frontbeweging. Na de Tweede Wereldoorlog bekleedd... Lees meer diende de Waalse socialistische minister van onderwijs Leo Collard (1902-1981) op 15 februari 1958 een wetsontwerp in dat voorzag in de oprichting van cultuurraden met verplichte adviserende bevoegdheid. Door de ontbinding van het parlement werd het echter niet meer besproken.

Het programma van de christendemocratisch-liberale regering- Eyskens Eyskens, Gaston Gaston Eyskens (1905-1988) was een Vlaamsgezinde katholieke econoom en politicus, die onder andere eerste minister was ten tijde van de Koningskwestie en aan de basis lag van de eerste st... Lees meer , die aantrad op 6 november 1958, vermeldde in navolging van haar voorganger opnieuw de oprichting van adviserende cultuurraden. Voor het eerst werd een minister van culturele zaken benoemd, de Luikse christendemocraat Pierre Harmel Harmel, Pierre De Franstalige christendemocraat Pierre Harmel (1911-2009) was nauwelijks acht maanden premier van België, maar meermaals minister. Hij werd ook voorzitter van de Senaat. Het Centrum van ... Lees meer , die speciaal belast werd met de oprichting van deze raden. Op 10 november 1959 diende hij een wetsontwerp in tot de oprichting van een Nationale Raad voor de Nederlandse Cultuur en een Conseil national de la Culture française. De nieuwe instellingen zouden wensen, aanbevelingen en suggesties in verband met cultuur aan de minister moeten doorgeven. Het betrof dus uitsluitend een facultatief advies, zonder controlerende of reglementerende bevoegdheid. Niettegenstaande constitutionele bedenkingen van de Raad van State werd het ontwerp door de Senaat goedgekeurd op 22 juli 1960 en vervolgens doorgezonden naar de Kamer. De ontbinding van het parlement onderbrak andermaal de goedkeuringsprocedure.

De gepolariseerde politieke conjunctuur na de parlementsverkiezingen van 26 maart 1961, die er kwamen na de grote stakingen tegen de uiteindelijk goedgekeurde zogeheten Eenheidswet, leidde tot meningsverschillen over de opportuniteit van het wetsontwerp-Harmel. De regeringsverklaring van de regering van christendemocraten en socialisten onder leiding van Theo Lefèvre Lefèvre, Theo Theo Lefèvre (1914-1973) was een advocaat en politicus voor de Christelijke Volkspartij. Hij zetelde in de Kamer en was minister en premier in een periode van belangrijke wetgevende initi... Lees meer van 26 april 1961 besteedde - wat de communautaire problematiek aangaat - meer aandacht aan het vastleggen van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer , de Brusselse randgemeenten Vlaamse Rand De Vlaamse Rand omvat de negentien gemeenten grenzend aan Brussel of aan een faciliteitengemeente. De relatie tot Brussel leidt er tot specifieke uitdagingen. Lees meer en de zetelaanpassing Zetelaanpassing In 1965 werd door de regering-Lefèvre het aantal parlementszetels aangepast aan de bevolkingscijfers. Met het oog op de Waalse minorisatievrees werden daarbij garanties beloofd tegen een... Lees meer voor de Kamer en de Senaat op basis van de gewijzigde demografische Demografie Lees meer realiteit. Wél werd een grondwetsherziening in het vooruitzicht gesteld, met aandacht voor het realiseren van de culturele autonomie.

De Kultuurraad voor Vlaanderen

Het moeizame politieke proces rond de culturele autonomie leidde er ondertussen toe dat de Bestendige Deputaties van de Vlaamse provinciebesturen en de tweetalige provincie Brabant op eigen initiatief en gestuwd door het ongeduldige flamingantische middenveld op 21 april 1959 een Kultuurraad voor Vlaanderen oprichtten. Zonder enige officiële bevoegdheid slaagde deze raad er al na korte tijd in om zich op te werpen als de officieuze spreekbuis van de Vlaamse culturele gemeenschap en de politieke besluitvorming via studiedagen, publicaties en moties te beïnvloeden.

Rondetafelconferentie 1964-1965

De communautaire stroomversnelling als gevolg van de wetten over het vastleggen van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer (1962) en de taal in het onderwijs Onderwijs Lees meer en het bestuur Bestuur Het taalgebruik in het bestuur is een centraal aspect van de Belgische taalkwestie. Het omvat het proces van het afdwingen van taalrechten voor Vlamingen evenals de bestuurstaalwetgeving ... Lees meer (1963) zette de regering Lefèvre aan tot de voorbereiding van een grondwetswijziging. Na een voorafgaand overleg in 1963 werd in 1964-1965 een Rondetafelconferentie Rondetafelconferentie De rondetafelconferentie waren besprekingen gehouden in 1964-1965 door de drie traditionele partijen met betrekking tot de hervormingen der instellingen. Een aantal bepalingen zouden de ... Lees meer georganiseerd over institutionele hervormingen, met deelnemers uit de drie toenmalige traditionele partijen. Nadat de liberalen, die in de oppositie zaten, de conferentie voortijdig hadden verlaten, werden de besluiten op 26 januari 1965 ondertekend door vertegenwoordigers van de twee regeringspartijen, de Christelijke Volkspartij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer (CVP) en de Belgische Socialistische Partij Socialistische partij De socialistische partij werd in België in 1885 opgericht als de Belgische Werkliedenpartij (BWP), veranderde in 1945 haar naam in Belgische Socialistische Partij (BSP) en viel in 1978 u... Lees meer (BSP). Cultuur en onderwijs, zo werd beslist, zouden autonoom door de taalgemeenschappen kunnen worden georganiseerd. Op 1 juli 1966 werd een ‘Vaste Commissie voor de verbetering van de betrekkingen tussen de Belgische taalgemeenschappen’ opgericht, de zogenaamde Commissie-Meyers, genoemd naar het Limburgse Kamerlid Paul Meyers Meyers, Paul Advocaat en politicus Paul Meyers (1921-2011) zetelde in tal van commissies, bekleedde twee ministeriële mandaten en was volksvertegenwoordiger voor de CVP. Lokaal drukte hij zijn stempel... Lees meer , die werd aangesteld als voorzitter. Het unitaristische belgicisme van de liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer vertraagde de werking van deze commissie ten tijde van de christendemocratisch-liberale regering Vanden Boeynants Vanden Boeynants, Paul De rechts-conservatieve christendemocraat Paul vanden Boeynants (1919-2001) werd twee keer premier, in 1966-1968 en in 1978-1979. Tegelijk drukte hij zijn stempel op het bestuur van de st... Lees meer - De Clercq De Clercq, Willy Willy de Clercq (1927-2011) was een Vlaamse liberale politicus. Hij was een van de stichters en de eerste voorzitter van de Vlaamse Partij voor Vrijheid en Vooruitgang (PVV). Lees meer en leidde zelfs tot de opschorting van de gesprekken en onderhandelingen.

Grondwetsherziening

De parlementsverkiezingen van 31 maart 1968, nadat de regering Vanden Boeynants-De Clercq eerder dat jaar was gevallen over de splitsing van de Leuvense universiteit (zie Hoger onderwijs: Leuven Hoger onderwijs in Leuven De Franstalige Katholieke Universiteit Leuven werd vanaf 1910 geleidelijk vernederlandst. De strijd voor ‘Leuven Vlaams’ leidde in 1968 tot een splitsing, het ontstaan van twee autonome L... Lees meer ), leidden tot een opmerkelijke vooruitgang van de regionalistische partijen. Op 17 juli 1968 sprak eerste minister Gaston Eyskens Eyskens, Gaston Gaston Eyskens (1905-1988) was een Vlaamsgezinde katholieke econoom en politicus, die onder andere eerste minister was ten tijde van de Koningskwestie en aan de basis lag van de eerste st... Lees meer de regeringsverklaring van de nieuwe CVP-BSP-coalitie uit in een parlement dat over de bevoegdheid beschikte om de grondwet te wijzigen.

De wetgeving inzake cultuur en onderwijs zou worden gedelegeerd aan autonome politieke instellingen. De Vlaamse christendemocraat Leo Tindemans Tindemans, Leo De Vlaamse christendemocraat Leo Tindemans (1922-2014) leidde vier Belgische regeringen. Hij werd nadien CVP-voorzitter en later ook minister van Buitenlandse Zaken. Als minister van Geme... Lees meer en de Waalse socialist Freddy Terwagne - vanaf 1971 Fernand Dehousse Dehousse, Fernand Fernand Dehousse (1906-1976) was hoogleraar in Luik. Hij was politicus voor de Parti Socialiste en betrokken bij de Waalse beweging. Hij toonde zich een voorstander van een federalistisch... Lees meer - werden als ministers van Gemeenschapszaken belast met de uitvoering van de grondwetsherziening.

In december 1970 keurden Kamer en Senaat de grondwetsartikelen met betrekking tot de culturele autonomie goed. Het land werd opgedeeld in vier taalgebieden: het Nederlandse, het Franse, het Duitse en het tweetalig Brussels hoofdstedelijk gebied (de 19 gemeenten van de agglomeratie). Er werden drie cultuurgemeenschappen erkend: de Vlaamse, de Waalse en de Duitse. In juli 1971 werden uitvoeringswetten aangenomen over onder meer de indeling van de wetgevende Kamers in taalgroepen, het voorkomen van de discriminatie van ideologische en filosofische minderheden en de regeling van conflicten tussen wetten en de decreten die zouden worden gestemd door de cultuurraden. De cultuurraden werden bevoegd gemaakt voor onderwijs (met uitsluiting van wat betrekking had op het evenwicht tussen de diverse netten, de leerplicht, de diploma's, de subsidiëring en de salarissen en de schoolbevolkingsnormen) en voor het taalgebruik in bestuur Bestuur Het taalgebruik in het bestuur is een centraal aspect van de Belgische taalkwestie. Het omvat het proces van het afdwingen van taalrechten voor Vlamingen evenals de bestuurstaalwetgeving ... Lees meer szaken, bedrijfsleven Bedrijfsleven Onder impuls van intellectuelen, ondernemers en gesalarieerde kaders verkreeg de Vlaamse beweging een economische oriëntatie. De uitbouw van een Vlaams bedrijfsleven behelsde een politiek... Lees meer , culturele aangelegenheden en de afstemming van het beleid en de werking van de cultuurgemeenschappen op de internationale culturele samenwerking.

Het invoeren van de culturele autonomie activeerde bij sommigen de vrees dat het evenwicht tussen de filosofische en ideologische strekkingen in het gedrang zou kunnen komen, aangezien in de Nederlandse en de Franstalige cultuurgemeenschap respectievelijk het katholicisme en de vrijzinnigheid dominant waren. Hoewel het initieel de bedoeling was geweest om daarover een akkoord te sluiten vooraleer de Cultuurraden aan het werk zouden gaan, kwam het zogeheten Cultuurpact er pas op 24 februari 1972, toen die al waren geïnstalleerd. Het werd ondertekend door de christendemocraten, de socialisten en de liberalen en door de Kommunistische Partij Links-radicalisme De verhouding tussen de radicale linkerzijde in Vlaanderen en de Vlaamse beweging werd nauwelijks bestudeerd. De marginaliteit van deze linkerzijde is hier natuurlijk niet vreemd aan, maa... Lees meer (KP), het Rassemblement wallon Rassemblement Wallon (RW) Rassemblement Wallon (1968-1999) was de politieke emanatie van de Waalse beweging en streefde ernaar om de traditionele scheidslijnen van de Belgische samenleving te overstijgen. Lees meer (RW) en het Front Démocratique des Francophones Démocrate féderaliste indépendant (Défi) Lees meer (FDF), maar niet door de Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer (VU), die weigerde om een overeenkomst te onderschrijven waarvan de onderhandelingen buiten de partij om waren gebeurd.

Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap

De eerste vergadering van de Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap werd op 7 december 1971 gehouden in het halfrond van de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Het was het begin van het systeem van het zogenaamde 'dubbelmandaat', dat zou duren tot aan de rechtstreekse verkiezing van de deelparlementen in 1995, wat Vlaanderen betreft de Vlaamse Raad, de directe voorloper van het huidige Vlaams parlement Vlaams Parlement Het Vlaams Parlement is de parlementaire vergadering van de Vlaamse deelstaat in het federale België. Zijn geschiedenis kent drie grote fasen: de periode van de Cultuurraad voor de Neder... Lees meer . De Kamerleden en Senatoren die op federaal niveau waren gekozen, zetelden in de betreffende vergadering en tegelijk in de assemblee of cultuurraad van hun taalgebied. Op 1 oktober 1980 nam de Vlaamse Raad de bevoegdheden van de Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap over.

Tijdens de opeenvolgende staatshervormingen vanaf de jaren 1980 verwierven de Belgische deelstaten steeds meer autonomie en sinds het Sint-Michielsakkoord Sint-Michielsakkoord Het Sint-Michielsakkoord (1992) was een regeerakkoord rond de vierde fase van de federale staatshervorming. Het vormde België om tot een federale staat. Lees meer van 1993 is die op cultureel gebied zo goed als volledig.