Ons Vaderland (1914-1922)

De krant Ons Vaderland, waarvan het eerste nummer op 31 december 1914 verscheen in Calais, was aanvankelijk bedoeld om – naast de vele Franstalige bladen – achter het IJzerfront een Nederlandstalige pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer stem te laten horen, in het bijzonder ten behoeve van de Vlaamse soldaten achter en in de loopgraven.

De Frontbeweging

Eind mei 1915 kwam het blad in handen van een aantal radicale flaminganten onder de leiding van Frans Daels Daels, Frans Frans Daels (1882-1974) vormde de spil van de Vlaamsgezinde organisaties aan het IJzerfront en groeide in het interbellum als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en voorvechter van N... Lees meer . Zij zouden later de Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer vorm geven, waarvan Ons Vaderland fungeerde als onofficiële spreekbuis. Het blad biedt bijgevolg een graadmeter voor de geleidelijke radicalisering van deze organisatie en de evolutie richting het politieke Vlaams-nationalisme in de loop van de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer . Tot de kerngroep rond Ons Vaderland behoorden – behalve Daels - onder meer Hendrik Borginon Borginon, Hendrik Hendrik Borginon (1890-1985) was lid van de leiding van de Frontbeweging en Vlaams-nationalistisch politicus in de Frontpartij en het Vlaamsch Nationaal Verbond. Tijdens de bezetting fung... Lees meer , Adiel Debeuckelaere Debeuckelaere, Adiel Adiel Debeuckelaere (1888-1979) was een Vlaams-nationalistisch politicus. Hij zou zijn imago vooral opbouwen dankzij zijn leidende rol in de Frontbeweging. Lees meer , Filip de Pillecyn De Pillecyn, Filip Filip de Pillecyn (1891-1962) was schrijver en journalist voor onder meer De Standaard en het satirische, pluralistische blad Pallieter. Hij speelde een leidende rol in de Frontbeweging e... Lees meer , Hilaire Gravez Gravez, Hilaire Hilaire Gravez (1889-1974) was een Vlaams-nationalistische politicus en arts, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een prominente rol speelde in de Frontbeweging. Tijdens de jaren 1930 koos... Lees meer , Jan Guldentops Guldentops, Jan Jan Guldentops (1891-1956) werd tijdens de Eerste Wereldoorlog actief in de Frontbeweging en werd nadien ambtenaar bij het bestuur van volksgezondheid. Tijdens de Tweede Wereldoorlog trad... Lees meer , Jozef Simons Simons, Jozef Jozef Simons (1888-1948) was een Kempische schrijver, die vooral bekendheid vergaarde met zijn oorlogsroman Eer Vlaanderen vergaat (1927). Lees meer , Paul Vandermeulen Vandermeulen, Paul Paul Vandermeulen (1893-1975) was een studentenleider, frontaalmoezenier en beroemd Vlaams katholiek figuur. Lees meer , Victor Vangramberen Vangramberen, Victor Priester Victor Vangramberen (1885-1970) was tijdens de Eerste Wereldoorlog legeraalmoezenier aan het IJzerfront. Lees meer en Jozef Verduyn Verduyn, Jozef Frontarts Jozef Verduyn (1884-1936) was een van de boegbeelden van Heldenhulde, een comité dat Vlaamse soldaten die tijdens de Eerste Wereldoorlog waren gesneuveld wilde eren met een Vlaa... Lees meer . Zij schreven allemaal ook in meerdere of mindere mate voor de krant. Cyriel Verschaeve Verschaeve, Cyriel Cyriel Verschaeve (1874-1949) was een West-Vlaamse priester, literair auteur, kunstbeschouwer en publicist, die bekend werd als icoon van de Frontbeweging en het opkomende Vlaams-national... Lees meer nam de rol op zich van inspirator, instigator en adviseur. Vanaf september 1915 maakte Ons Vaderland duidelijk dat het de bedoeling was om de militante Vlaams(gezind)e frontsoldaten te mobiliseren en in te zetten als een politieke en intellectuele machtsfactor. Jérôme Baeckelandt, die de krant had gesticht, bleef Ons Vaderland uitgeven. De krant kreeg ook de steun van de Vlaamsgezinde katholieke parlementariër Alfons van de Perre Van de Perre, Alfons De vermogende geneesheer Alfons van de Perre (1872-1925) speelde als actor in het flamingantische middenveld, als medeoprichter, beheerder en commentator van de krant De Standaard en als ... Lees meer , die tegelijk betrokken was bij De Belgische Standaard De Belgische Standaard Het loyaal-Belgische Vlaamsgezinde blad De Belgische Standaard (1915-1919), dat werd uitgegeven in De Panne, was de enige krant die tijdens de Eerste Wereldoorlog verscheen in het onbezet... Lees meer .  

Niet het minst vanwege aanhoudende financiële problemen en als gevolg daarvan moeilijkheden met zowel de papierbevoorrading als de verspreiding, werd meermaals geprobeerd om het blad te fuseren met De Belgische Standaard. De leiding van dit Vlaams voelende Belgisch-loyale dagblad – Marie-Elisabeth Belpaire Belpaire, Marie-Elisabeth Marie-Elisabeth Belpaire (1853-1948) was een welgestelde Vlaamsgezinde auteur die verschillende projecten realiseerde ter promotie van de literatuur (zoals het tijdschrift Dietsche Warand... Lees meer en Ildefons Peeters Peeters, Ildefons De loyaal-Belgische en Vlaamsgezinde kapucijnerpater Ildefonds Peeters (1886-1929) was samen met Marie-Elisabeth Belpaire de sterkhouder van de krant De Belgische Standaard (1915-1919). ... Lees meer – hield echter de boot af. In 1917 verscheen Ons Vaderland op ongeveer 9000 exemplaren en telde het ongeveer 5500 abonnees.

De Frontpartij

Van 25 november tot 1 december 1918 werd de verhuizing van Ons Vaderland van Calais naar Gent uitgevoerd en verscheen het blad niet. Vanaf 2 december werd de uitgave hervat. Op 17 december besloot de editorialist als volgt: ‘Dood krijgen ze ons niet’, waarmee werd aangegeven dat (het ideeëngoed van) de Frontbeweging zou worden voortgezet via Het Vlaamsche Front Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer (meestal aangeduid als de Frontpartij), de eerste Vlaams-nationalistische partijformatie Vlaams-nationalistische partijen Het partijpolitieke Vlaams-nationalisme brak door in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en streefde een verregaande of volledige staatkundige verzelfstandiging van Vlaanderen na. De b... Lees meer , en via de ermee verbonden krant. Tot de redactie van Ons Vaderland behoorden eind 1918 Hendrik Borginon, Jozef Goossenaerts Goossenaerts, Jozef Jozef Goossenaerts (1882-1963) was een Vlaams-nationalistische duivel-doet-al, die gedurende meer dan een halve eeuw betrokken was bij uiteenlopende socioculturele, (partij)politieke en i... Lees meer , Robrecht de Smet De Smet, Robrecht Robrecht de Smet (1875-1937) was een West-Vlaamse priester en kapelaan. Hij evolueerde in radicale anti-Belgische en autoritaire richting en was betrokken bij het Verbond van Vlaamsche Na... Lees meer en Cyriel Verschaeve, en – kortstondig – Frans Daels, Jozef Simons, Edward Vermeulen Vermeulen, Ward (pseudoniem Warden Oom) Edward Vermeulen (1861-1934), ook wel bekend onder het pseudoniem Warden Oom, was behalve voorzitter van het Werk der Vlaamsche Arbeiders in Frankrijk ook een populaire Vlaamsgezinde roma... Lees meer en Filip de Pillecyn, die in 1919 redactiesecretaris werd van De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer . Van eind 1918 tot eind 1919 was Bert D’Haese D'Haese, Bert Bert D’Haese (1889-1982) was tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken bij het activisme en engageerde zich tijdens het interbellum in het Vlaams-nationalisme. Na de Tweede Wereldoorlog wa... Lees meer hoofdredacteur, waarna hij werd opgevolgd door Cesar Couvreur Couvreur, Cesar Cesar Couvreur (1890-1958) was tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken bij de Frontbeweging. Na de oorlog leidde hij het dagblad Ons Vaderland van de Frontpartij. Lees meer .

De uit de oorlogsperiode daterende ondertitel van Ons Vaderland, Belgisch dagblad verschijnende alle dagen van de week. Recht door, Vrij en Vrank. Voor God, Volk en Land, werd met ingang van 18 maart 1919 gewijzigd en gaf voortaan duidelijk aan wat de krant was, de Tolk van het Vlaamsche Front. In de editie van 9-10 februari werd een voorlopige versie gepubliceerd van het partijprogramma van Het Vlaamsche Front, op 4 maart een uitgewerkte Schets van een programma en op 22 maart de Standregelen van het Vlaamsche Front. Ondertussen werd de redactie van het blad van Gent overgeplaatst naar Brussel.

Ons Vaderland polemiseerde fel en heftig met De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer , de krant van Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , de politieke leider van de katholieke flaminganten. Nadat die er niet in was geslaagd om de oprichting van een politieke concurrent, de Frontpartij, te verhinderen, ontpopten beide dagbladen zich al snel als elkaars bête noire. Verschaeve bleef een actieve invloed uitoefenen op zowel de Frontpartij Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer als Ons Vaderland. In de lente van 1919 publiceerde de krant anoniem zijn Kathechismus der Vlaamsche Beweging Katechismus van de Vlaamse Beweging Lees meer en later – eveneens zonder de naam van de auteur te vermelden – zijn artikelenreeks Stem der Vlaamsche Dooden aan den IJzer. Deze twee programmatische teksten werden ook uitgebracht als brochure.

Stopzetting

In januari 1922 hield Ons Vaderland, dat de maanden voordien niet meer op dagelijkse basis verscheen, op te bestaan. Dat was onder meer een gevolg van de financiële problemen, die het blad meesleepte sinds de oprichting. Ondanks herhaalde pogingen om bijkomende financiering aan te trekken, onder meer in het najaar van 1920 via de Groot-Nederlandse Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer parapolitici en historici Frederik Carel Gerretson Gerretson, Frederik C. Frederik Carel Gerretson (1884–1958) was een Nederlandse historicus, zakenman en politicus, die vanuit zijn Groot-Nederlandse overtuiging het Vlaams-nationalisme trachtte te beïnvloeden.... Lees meer en Pieter Geyl Geyl, Pieter Pieter Geyl (1887–1966) was een Nederlandse historicus met uitgesproken Groot-Nederlandse opvattingen, die een belangrijke rol speelde in het Vlaams-nationalisme tijdens het interbellum.... Lees meer – bleef het altijd behelpen. Die situatie werd nog versterkt door een onprofessioneel beheer en als gevolg daarvan een problematische abonnementenadministratie en verdeling, waardoor Ons Vaderland administratief en financieel beschouwd in een negatieve spiraal terecht kwam. Een Vlaams-nationalistische krant bleek vooralsnog niet levensvatbaar te zijn.

Het Vlaams-nationalisme, en de Frontparti Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer j als belangrijkste politieke emanatie ervan, waren bovendien hopeloos verdeeld, met tegenstellingen tussen stad en platteland, tussen katholieken en vrijzinnigen en tussen min of meer gematigden en (Groot-Nederlandse) radicalen. Symptomatisch was dat de Antwerpse afdeling – hoewel er redactioneel werd samengewerkt met Ons Vaderland – beschikte over een eigen weekblad, eerst De Stormram De Stormram De Stormram (1919-1920) was het weekblad van de Antwerpse afdeling van de Frontpartij. Lees meer en later De Ploeg De Ploeg De Ploeg (1921-1925) was het weekblad van de Antwerpse afdeling van de Frontpartij, maar richtte zich tegelijk tot Vlaams-nationalisten en Groot-Nederlanders in heel Vlaanderen en Nederla... Lees meer .

Daarnaast was er het voortdurend en genadeloos complotterend gestook van de naar Nederland uitgeweken activisten, waarvan de fervente anti-Belgicisten en karakteriële opposanten Robrecht de Smet en Josué de Decker De Decker, Josué Classicus Josué de Decker (1879-1953) was tijdens de Eerste Wereldoorlog een kopstuk van het activisme en hoogleraar aan de vernederlandste Gentse universiteit. Daarna week hij uit naar N... Lees meer de tenoren waren. Ten opzichte van het Vlaamsche Front en Ons Vaderland gedroegen zij zich als ‘traitors within the gates’, die de partij en haar krant constant ondermijnden omdat het hen niet lukte om die naar hun hand te zetten.

De Frontpartij had ondertussen dan wel de erfenis van zowel de Frontbeweging als het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer overgenomen, maar de volledige symbiose tussen beide zou zich pas later in de jaren 1920 voltrekken. Zowel de geschiedenis van de Frontpartij als die van Ons Vaderland leest dus vooral als de kroniek van een aangekondigde mislukking. Wrang was dat het overblijvende kapitaal werd gebruikt om de opstart te financieren van het weekblad Vlaanderen Vlaanderen (1919-1920) Het tijdschrift Vlaanderen, later Ontvoogding, Pro Flandria en De Vlaamsch-nationale gedachte, was kort na de Eerste Wereldoorlog de belangrijkste spreekbuis van de uitgeweken activisten ... Lees meer van De Smet en De Decker.