Van de Perre, Alfons

Alfons van de Perre stamde uit een welgestelde landbouwersfamilie en doorliep de humaniora aan het Sint-Aloysiuscollege in zijn geboortestad Geel. Een van zijn leraren was priester Gustaaf Janssens Janssens, Gustaaf Gustaaf Janssens (1858-1902) was een katholiek priester, leraar en onderwijsinspecteur. Hij streefde er als scholier, student en leraar naar om de katholieke Vlaamse studentenbeweging in ... Lees meer , die in 1881 een van de oprichters was geweest van De Student De Student De Student was een katholiek scholieren- en studententijdschrift dat verscheen van 1881 tot in 1930. Het was voor 1914 het meest gezagvolle orgaan van de Katholieke Vlaamse Studentenbeweg... Lees meer , het blad van de Katholieke Vlaamse Studentenbeweging Katholieke Vlaamse studentenbeweging De Katholieke Vlaamse Studentenbeweging was de georganiseerde deelname van de katholieke studerende jeugd aan de Vlaamse beweging. Ze leverde daartoe met haar grote aanhang van ca. 1875 t... Lees meer , waarin Van de Perre zich engageerde. Vanaf 1890 studeerde Van de Perre aan de Facultés Universitaires de la Paix in Namen en vanaf 1892 aan de Leuvense universiteit, waar hij in 1897 het diploma van doctor in de geneeskunde behaalde.

Nadat hij kortstondig had gepraktiseerd in enkele hospitalen, vestigde Van de Perre zich in 1898 als huisarts in Geel. Omdat zijn christendemocratische sympathieën wrevel opriepen bij de conservatieve katholieke burgerij van de Kempische provinciestad, verhuisde hij in 1900 naar Borgerhout. Hij leerde er zijn eveneens uit een bemiddeld milieu afkomstige echtgenote kennen, met wie hij in 1907 – een half jaar na hun huwelijk – naar Antwerpen verhuisde. Daar manifesteerde hij zich met voordrachten en publicaties – onder andere voor de Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding Katholieke Vlaamsche Hogeschooluitbreiding (KVHU) De Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding is een vormings- en nascholingsorganisatie die in 1898 werd opgericht in Antwerpen. Later werden op diverse plaatsen in Vlaanderen afdelingen o... Lees meer (KVHU) – als een sociaal voelende arts, die zijn patiënten en anderen ook een medische basiskennis wilde bijbrengen. In 1908 publiceerde hij een handboek voor ziekenverpleging en hij doceerde ook aan een mee door hem opgerichte Antwerpse school voor verpleegkunde.

Entree in de (politieke) Vlaamse beweging

Zijn politieke flamingantisme, dat mee was ingegeven door sociale motieven, manifesteerde Van de Perre voor het eerst naar aanleiding van de campagne van het Vlaamsgezinde middenveld omtrent het wetsvoorstel van Edward Coremans Coremans, Edward (1835-1910) Edward Coremans (1835 – 1910) was een Antwerpse advocaat en politicus van de Meetingpartij. Hij was de politieke vader van de eerste taalwetten. Van 1872 tot 1900 gold hij als de politiek... Lees meer betreffende de vernederlandsing van het katholiek middelbaar onderwijs Middelbaar onderwijs De geschiedenis van het middelbaar onderwijs is nauw verweven met die van de Vlaamse beweging. Tot diep in de 20ste eeuw bleef de middelbare school een grotendeels Franstalig bastion van ... Lees meer in 1906. Zo bekritiseerde hij op meetings van de Antwerpse Nederduitsche Bond Nederduitsche Bond De Nederduitsche Bond (1861-1914) was een Antwerpse kiesvereniging die flamingantische katholieken en liberalen verenigde. De Bond was een invloedrijke machtsfactor binnen de Meeting, voo... Lees meer en andere flamingantische organisaties de afwijzing van dat wetgevende initiatief door aartsbisschop Désiré Mercier Mercier, Désiré Désiré Mercier (1851-1926) was van 1906 tot 1926 de kardinaal-aartsbisschop van het aarts­bisdom Mechelen. Hij was een vurig propagandist van het Belgisch patriottisme en leefde tijdens ... Lees meer , aan wie hij daarover een open brief richtte. Drie jaar later, nadat het wetsvoorstel van Coremans andermaal was afgewezen in het parlement, voerde hij opnieuw de pen voor een publiek schrijven over hetzelfde thema aan het Belgische episcopaat. Het werd mee ondertekend door onder meer Marie-Elisabeth Belpaire Belpaire, Marie-Elisabeth Marie-Elisabeth Belpaire (1853-1948) was een welgestelde Vlaamsgezinde auteur die verschillende projecten realiseerde ter promotie van de literatuur (zoals het tijdschrift Dietsche Warand... Lees meer , Lodewijk Dosfel Dosfel, Lodewijk Lodewijk Dosfel (1881–1925) was een jurist die in de Vlaamse beweging bekendheid verwierf door zijn engagement in de Vlaamse katholieke studentenbeweging en in de campagne voor Vlaamse ta... Lees meer en August Laporta Laporta, August August Laporta (1864-1919) speelde een belangrijke rol in de katholieke Vlaamse studentenbeweging van het aartsbisdom Mechelen voor de Eerste Wereldoorlog. Hij was hoofdredacteur van De S... Lees meer , maar onder anderen Gustaaf Borginon Borginon, Gustaaf Gustaaf Borginon (1852-1922) was een Vlaamsgezinde arts en parlementslid voor de katholieke partij. Hij zette zich onder meer in voor de vernederlandsing van het onderwijs en het leger in... Lees meer , Eugeen van Steenkiste Van Steenkiste, Eugeen Lees meer , Hendrik Persyn Persyn, Hendrik Hendrik Persyn (1857-1933) raakte aan het college van Tielt geïnteresseerd in de blauwvoeterij. Hij engageerde zich in verschillende tijdschriften en genootschappen, waaronder Kwaepenninc... Lees meer en Edmond van Dieren Van Dieren, Edmond Edmond van Dieren (1879-1961) was een advocaat en een gematigd Vlaams-nationaal en onafhankelijk politicus. Hij was een pleitbezorger van de hereniging van Vlaamse katholieken en Vlaams-n... Lees meer vonden de toonzetting al te scherp en weigerden te signeren. Van de Perre maakte op die manier zijn radicaal-flamingantische reputatie andermaal klaar en duidelijk.

Bij de parlementsverkiezingen van 1910 nam Van de Perre, nadat hij zelf het door de Nederduitsche Bond aangeboden parlementair mandaat (de zetel van de 75-jarige, fysiek verzwakte Coremans) had geweigerd, de rol van kingmaker op zich voor Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , die in Antwerpen namens de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer effectief werd verkozen tot Kamerlid. Dat hij zich voor die tijd meer dan gemiddeld verdraagzaam opstelde ten opzichte van niet-katholieken en dat hij in het begin van de 20ste eeuw de mogelijkheid van een flamingantische partij – over ideologische tegenstellingen heen – had overwogen, maakte Van de Perre min of meer tot een buitenbeentje in het (intellectuele) katholieke Vlaamsgezinde milieu dat hij frequenteerde.

Ondertussen had hij in 1908 mee het Katholiek Vlaamsch Secretariaat opgericht, dat de werking van de Katholieke Vlaamse Oud-Hoogstudentenbonden Katholiek Vlaams Oud-Hoogstudentenverbond (KVOHV) Het Katholiek Vlaamsch Oud-Hoogstudentenverbond (KVOHV) (1886-1951) was een beweging van oud-hoogstudentenbonden die als Vlaamsgezinde drukkingsgroep optrad. De meeste leden waren oudgedi... Lees meer van de diverse Vlaamse provincies coördineerde. Het was vanuit die kringen dat in 1911 het weekblad Ons Volk Ontwaakt Ons Volk Ons Volk Ontwaakt begon in 1911 als Vlaamsgezind weekblad en evolueerde – vooral na de naamswijziging naar Ons Volk in 1932 – tot een katholiek gezinsmagazine. Lees meer werd opgericht en in 1914 de krant De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer , waarvan het eerste nummer door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer echter pas eind 1918 verscheen. Deze en andere flamingantische initiatieven steunde hij niet alleen intellectueel en organisatorisch, maar ook financieel. In 1909 trad Van de Perre toe tot de Antwerpse afdeling van de tweede Vlaamse Hogeschoolcommissie Vlaamse Hogeschoolcommissies Van 1896 tot de realisatie ervan in 1930 organiseerden vijf opeenvolgende hogeschoolcommissies het studiewerk over en de propaganda voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit. Zo... Lees meer en propageerde hij op diverse fora in woord en geschrift de vernederlandsing van de Gentse universiteit.

In 1912 zorgde Van Cauwelaert er op zijn beurt mee voor dat Van de Perre een verkozen politiek mandaat kon opnemen als Kamerlid namens de Meetingpartij Meetingpartij De Meeting (1862-1914) was een Antwerpse politieke formatie die ontstond uit een coalitie van flaminganten, progressieve liberalen en katholieken. Ze liet zich kenmerken door een uitgespr... Lees meer , de Antwerpse katholieke partij. Als parlementslid verdedigde Van de Perre – onder meer geïnspireerd door de met hem bevriende vrijzinnige flamingant en economist Lodewijk de Raet De Raet, Lodewijk Lodewijk de Raet (1870-1914) was een econoom en ambtenaar die in belangrijke mate bijdroeg aan de theorievorming over de Vlaamse beweging en deze van een sociaaleconomisch denkraam voorza... Lees meer – de Vlaamse economische Economie Dit artikel gaat over de relatie tussen economie en Vlaamse beweging. Daarmee beoogt deze tekst geen economische geschiedenis te schetsen van wat we vandaag Vlaanderen noemen. Integendee... Lees meer belangen en die van de Antwerpse haven in het bijzonder. Tijdens parlementaire besprekingen over een taalwet in verband met het leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer pleitte hij voor aparte Vlaamse en Waalse regimenten en bij die over een wet op de schoolplicht en het lager onderwijs Lager onderwijs De ‘taalstrijd’ in Vlaanderen is op het niveau van het lager onderwijs minder problematisch verlopen dan op dat van het middelbaar en van het hoger onderwijs. Toch was de verfransing van ... Lees meer kwam hij op voor expliciete garanties voor het gebruik van het Nederlands.

De Eerste Wereldoorlog

Na de Duitse inval in België in augustus 1914 vluchtte Van de Perre op 6 oktober – enkele dagen vóór de inname van de vesting Antwerpen – naar Groot-Brittannië, waar zijn vrouw en kinderen zich al bevonden. Van daaruit reisde hij begin december 1914 in opdracht van de Belgische regering naar Zuid-Afrika Zuid-Afrika Deze bijdrage belicht de relatie tussen de Vlaamse beweging en Zuid-Afrika van de 19de tot de 21ste eeuw. Lees meer om de Duitsgezinde en anti-Britse Afrikaanders ervan te overtuigen dat het neutrale België het slachtoffer was geworden van Duitse agressie en hen aan te zetten om voor het geallieerde kamp te kiezen. Deze vermoeiende missie, die duurde tot eind maart 1915, ondermijnde Van de Perres ook voordien niet al te beste gezondheid zodanig, dat hij uiteindelijk een decennium later vroegtijdig overleed.

Van de Perre, die zich aanvankelijk bereid toonde om acties rond het eisenpakket van de Vlaamse beweging op te schorten tot na stopzetting van de vijandelijkheden, begon eind 1915 in bladen als De Belgische Standaard De Belgische Standaard Het loyaal-Belgische Vlaamsgezinde blad De Belgische Standaard (1915-1919), dat werd uitgegeven in De Panne, was de enige krant die tijdens de Eerste Wereldoorlog verscheen in het onbezet... Lees meer , Ons Vaderland Ons Vaderland (1914-1922) De krant Ons Vaderland startte eind 1914 als een algemeen Vlaams blad achter het IJzerfront. Vanaf midden 1915 was het de spreekbuis van de Frontbeweging en na de Eerste Wereldoorlog, tot... Lees meer , De Stem uit België De Stem uit België De Stem uit België (1914-1919) was een Vlaams exilblad dat tijdens de Eerste Wereldoorlog werd uitgegeven vanuit Londen onder leiding van Floris Prims. Het weekblad was katholiek en Vlaam... Lees meer en Vrij België Vrij België Vrij België was een weekblad van de Belgisch loyale flamingantische vluchtelingenpers, uitgegeven in Den Haag (1915-1918), onder hoofdredactie van de katholiek Frans van Cauwelaert en de ... Lees meer te publiceren over de taalproblemen aan het IJzerfront en de geringe of onbestaande bereidheid van koning Albert I van Saksen-Coburg, Albert I Koning Albert I (1875-1934) werd aan de vooravond van en tijdens de Eerste Wereldoorlog geconfronteerd met een radicaliserende Vlaamse beweging. De communautaire kwestie groeide daardoor ... Lees meer en de Belgische regering in Franse ballingschap om daaraan te verhelpen. Vanuit Londen en vanaf 1917 vanuit Frankrijk probeerde hij de hem gesignaleerde klachten daarover van Vlaamse soldaten onder de aandacht te brengen van Vlaamsgezinde ministers zoals Joris Helleputte Helleputte, Joris Joris Helleputte (1852-1925) heeft bijna een halve eeuw lang gewogen op de Belgische samenleving: als neogotisch architect, als gangmaker van sociale organisaties, inzonderheid de Belgisc... Lees meer en Aloïs van de Vyvere Van de Vyvere, Aloïs Aloïs van de Vyvere (1871-1961) was een advocaat en katholiek politicus. Hij zetelde twintig jaar in de Kamer en vervulde meerdere ministerfuncties. Hij werkte onder andere mee aan initia... Lees meer en hen ertoe te bewegen om iets te ondernemen. Hij stond ook in nauw contact met de hem goed bekende leiders van de radicaliserende en naar Vlaams zelfbestuur evoluerende Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer , die vanaf 1917 ageerde tegen taalkundige en andere wantoestanden aan het IJzerfront. Van de Perre bemiddelde tussen hen en zowel koning Albert I als Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer . Tegelijk etaleerde hij een grote mildheid in zijn beoordeling van het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer . De flamingantische collaboratie met de Duitse bezetter achtte Van de Perre tactisch en ethisch fout, maar hij nam er niet ten volle afstand van en weigerde om een protestbrief te ondertekenen tegen de oprichting van de Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer . Na 1918 zou hij geregeld materiële en financiële steun verlenen aan voormalige activisten. Tegelijk zette hij zich scherp af tegen de annexionistische ambities van ultra-patriottische, in overgrote meerderheid Franstalige Belgische nationalisten Belgisch nationalisme Lees meer zoals Fernand Neuray Neuray, Fernand Fernand Neuray (1874-1934) was een Belgisch-nationalistische auteur en journalist. Lees meer en Pierre Nothomb Nothomb, Pierre Pierre Nothomb (1887-1966) was een Belgisch-nationalistisch politicus, schrijver en publicist. Hij groeide tijdens en net na de Eerste Wereldoorlog uit tot het boegbeeld van het Belgisch ... Lees meer , die bij een aantal ministers aan invloed wonnen naarmate de oorlog vorderde en de naoorlogse internationale onderhandelingen dichterbij kwamen. In 1919 bracht Van de Perre, die heel zijn leven erg actief was als publicist, in Londen het boek The Language Question in Belgium uit.

De jaren 1920

Vanaf 1919 zette Van de Perre zich sterk in voor de realisatie van het zogeheten Vlaams minimumprogramma Minimumprogramma Het Minimumprogramma was de benaming voor het eisenpakket dat de Belgisch-loyale flaminganten, in het bijzonder inzake taalwetgeving, in de periode tussen de beide wereldoorlogen nastreef... Lees meer , dat Van Cauwelaert tijdens de oorlogsjaren had uitgewerkt. Tijdens de twee volgende decennia zou het – ondanks kritiek vanuit Vlaams-nationalistische hoek en Franstalige oppositie – richtinggevend worden voor de Vlaamse beweging en aan de basis liggen van de vernederlandsing van het openbaar leven in Vlaanderen via taalwetten. In mei 1919 interpelleerde Van de Perre samen met Van Cauwelaert en Van de Vyvere de regering in de Kamer over het uitblijven van maatregelen om tegemoet te komen aan de Vlaamsgezinde eisen ( Interpellatie van de drie Van’s Interpellatie van de drie Van's De Vlaamsgezinde katholieke parlementsleden Frans van Cauwelaert, Alfons van de Perre en Aloïs van de Vyvere interpelleerden in mei 1919 de regering van nationale unie over de taaltoestan... Lees meer ). Sommigen hoopten onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer kortstondig dat Van de Perre de katholieke flaminganten onder de leiding van Van Cauwelaert en de Vlaams-nationalisten van de uit de Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer gegroeide Frontpartij Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer bij elkaar zou kunnen brengen, maar dat bleek geen haalbare kaart.

In de aanloop naar de parlementsverkiezingen van november 1919 – de eerste met algemeen enkelvoudig mannenstemrecht – werd Van de Perre vanwege zijn uitgesproken flamingantisch profiel door Franstalige conservatieven aanvankelijk gewraakt als kandidaat voor de Kamer in Antwerpen namens de katholieke partij. In combinatie met andere partijpolitieke strubbelingen, een carrièreplan dat zich eerder oriënteerde op het flamingantische middenveld dan op de katholieke partij en motieven van persoonlijk-familiale aard, leidde dat ertoe dat Van de Perre uiteindelijk afzag van zijn kandidatuur en hij de politiek de rug toekeerde.

Vanaf dan concentreerde Van de Perre, die nooit echt een ‘politiek dier’ was geweest, zich op de uitbouw van de Vlaamsgezinde katholieke krant De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer , waarin hij geregeld het editoriaal verzorgde en onder meer fel ageerde tegen het in 1920 afgesloten Frans-Belgisch Militair Akkoord. Nadat hij in een interview met ‘zijn’ blad had verklaard dat hij de voorkeur gaf aan een Nederlandstalige universiteit in Antwerpen boven het toen in regeringskringen circulerende en later kortstondig gerealiseerde plan van een halfslachtige opsplitsing van de Gentse universiteit in een Frans- en een Nederlandstalige sectie (zie Nolfbarak Nolfbarak Lees meer ), reageerden Vlaamsgezinde Gentse studenten ontstemd. Voor Van de Perre vormde die afwijzende reactie de aanleiding tot zijn ontslag uit de heropgerichte Hogeschoolcommissie.

Van de Perres begrafenis in 1925 in Antwerpen en zijn ter aardebestelling in Wijnegem, waar hij op het familiale buitengoed was overleden, groeide – ondanks de spanningen en de concurrentie tussen beide groepen – uit tot een eendrachtige manifestatie van zowel nationalistische als niet-nationalistische Vlaamsgezinden.