Stijns, Marcel

Biografie en historische context

Marcel Stijns werd geboren te Elsene. Hij was via zijn oom Reimond Stijns Stijns, Reimond Onderwijzer en schrijver Reimond Stijns (1850-1905) was zeer actief in het Vlaamse cultuurleven in Brussel. Hij is vooral bekend om zijn sociaal betrokken romans Arm Vlaanderen en Hard La... Lees meer verwant met Isidoor Teirlinck Teirlinck, Isidoor Isidoor Teirlinck (1851-1934) was een Vlaamse onderwijzer en leraar, die literair actief was en zich bekwaamde in de volkskunde en de dialectologie. Samen met zijn zwager Reimond Stijns s... Lees meer en Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer . In 1921 studeerde Stijns in Gent af aan de Rijksnormaalschool als geaggregeerd leraar (regent) Germaanse talen. Stijns groeide via de invloed van zijn vader, postmeester Remi(gius) Stijns, al snel uit tot een Vlaamsgezinde liberaal. Na het behalen van zijn diploma werd hij dan ook meteen actief als journalist voor Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws was een liberaal en Vlaamsgezind dagblad, waarvan het eerste nummer op 7 juni 1888 verscheen. In 2023 bestaat de krant nog steeds als een populair dagblad voor een bree... Lees meer , nadat hij al tijdens zijn studies zijn medewerking verleende aan de krant. Julius Hoste sr. Hoste, Julius (sr.) De liberaal Julius Hoste sr. (1848-1933), stichter van De Zweep en Het Laatste Nieuws, speelde eind 19de en begin 20ste eeuw een centrale rol in de Vlaamse ontvoogdingsstrijd in Brussel.... Lees meer was toen nog steeds directeur van de krant. Zijn zoon Julius Hoste jr. Hoste, Julius (jr.) Julius Hoste jr. (1884-1954) was een Vlaamsgezinde liberaal die actief was in de pers en de politiek. Hij behoort tot de kopstukken van de Vlaamse beweging. Lees meer trad op als hoofdredacteur. Stijns trof Hoste jr. ook in het kader van de Liberale Volksbond van het arrondissement Brussel Liberale (Vooruitstrevende) Volksbond De Liberale (Vooruitstrevende) Volksbond werd in 1909 opgericht door Brusselse liberale flaminganten. Ze had tot doel om de Vlaamse liberalen in Brussel te verenigen en hun belangen te be... Lees meer .

In een van zijn eerste gesigneerde artikels in Het Laatste Nieuws (november 1921) liet de 21-jarige Stijns zich in de aanloop naar de parlementsverkiezingen opmerken met een vurig pleidooi om te stemmen voor Vlaams-liberale scheurlijsten in Gent en Brussel. In 1929 stond Stijns zelf op de kandidatenlijst van de Liberale Volksbond Liberale (Vooruitstrevende) Volksbond De Liberale (Vooruitstrevende) Volksbond werd in 1909 opgericht door Brusselse liberale flaminganten. Ze had tot doel om de Vlaamse liberalen in Brussel te verenigen en hun belangen te be... Lees meer , die met zijn sociaalliberale en Vlaamse programma nauwelijks 1% van de stemmen in het kiesarrondissement Brussel binnenhaalde. Stijns hielp vanuit Het Laatste Nieuws ook met het inzamelen van giften voor Kindergeluk (1921), een vereniging die zich inzette voor de fysieke en geestelijke ontwikkeling van Vlaamse kinderen in Brussel. In 1924 trouwde Stijns te Schaarbeek met Alice Dusesoi.

Na het overlijden van Julius Hoste sr. in 1933 werd Hoste jr. directeur-eigenaar van het krantenbedrijf van zijn vader en kreeg Stijns de leiding over de redactie. In 1936 werd Stijns ook officieel benoemd tot hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws. Inmiddels, sinds 1932, was Stijns ook actief als bestuurslid van de Schaarbeekse afdeling van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer . Hij verzorgde vele voordrachten voor Willemsfondsafdelingen, met name over de internationale politiek, een thema waarover hij als journalist veel expertise vergaarde. Stijns bleef officieel hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws tot zijn overlijden, met enkel de oorlogsjaren als belangrijke onderbreking. De laatste jaren van zijn leven werden evenwel overschaduwd door ziekte. Directeur-generaal Albert Maertens Maertens, Albert Albert Maertens (1915-2015) was directeur-generaal van de krant Het Laatste Nieuws. Hij was ook actief in onder meer het LVSV, het LVV, de liberale partij en het Willemsfonds, en zette zi... Lees meer ontfermde zich in overleg met Stijns meer en meer over de redactionele organisatie van Het Laatste Nieuws.

Stijns als jonge letterkundige en cultuurflamingant

In 1926 debuteerde Stijns als auteur met een studie over de beeldende kunsten Beeldende kunst De beeldende kunsten en de Vlaamse beweging onderhielden van 1830 tot vandaag een complexe en gelaagde relatie, die pendelde tussen gematigde sympathie, radicaal engagement en kritische a... Lees meer in België tijdens de 19de en 20ste eeuw. Dit werk werd met de steun van het Willemsfonds uitgegeven te Brugge. Van jongs af toonde Stijns als cultuurflamingant en letterkundige van liberale overtuiging in Brussel een ruime culturele belangstelling. Tussen 1926 en 1929 trad hij samen met enkele jonge Vlaamse academici op als redacteur van het meertalige bibliografische tijdschrift Paginae Bibliographicae. Hij was ook de verantwoordelijke beheerder van het tijdschrift.

Stijns speelde in de jaren 1920 als bestuurder een belangrijke rol in de heropleving van het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer (ANV) - een organisatie ter verdediging van de belangen van de Nederlandse taal – in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer en Vlaanderen. Stijns werd in 1923 bestuurslid van de Brusselse afdeling van het ANV, dat werd opgevat als een neutrale niet-partijgebonden en dus zuiver culturele organisatie. Tussen 1925 en 1928 was hij zowel penningmeester als secretaris van de overkoepelende groep Vlaanderen binnen het ANV. Hij ijverde daarbij voor de (culturele) toenadering tussen Vlaanderen en Nederland, zonder echter een anti-belgicisme voor te staan. Zijn inzet voor het Nederlands als cultuurtaal in Brussel vertaalde zich in 1924 ook in zijn benoeming als penningmeester in het nieuwe bestuur van het heropgerichte letterkundige genootschap De Distel De Distel De Distel was een in 1881 door Jan-Matthijs Brans en Jan Baptist Janmoulle te Brussel opgericht Nederlandstalig letterkundig genootschap, met als kenspreuk ‘Stekelig, niet hekelig’. ... Lees meer . Het genootschap functioneerde net als voor de oorlog als de letterkundige afdeling van de Brusselse tak van het ANV. Stijns kon als bestuurder niet verhinderen dat De Distel in 1928 definitief uitdoofde.

Stijns en de Vlaamse beweging in de jaren 1930

Een belangrijke bekommernis van Stijns was het Vlaams onderwijs in de Brusselse gemeenten. Stijns was vanuit de Vooruitstrevende Liberale Volksbond betrokken bij de oprichting van de vzw Vader Hoste Fonds in 1930. Het Vader Hoste Fonds wilde het tekort aan lager Lager onderwijs De ‘taalstrijd’ in Vlaanderen is op het niveau van het lager onderwijs minder problematisch verlopen dan op dat van het middelbaar en van het hoger onderwijs. Toch was de verfransing van ... Lees meer en middelbaar onderwijs Middelbaar onderwijs De geschiedenis van het middelbaar onderwijs is nauw verweven met die van de Vlaamse beweging. Tot diep in de 20ste eeuw bleef de middelbare school een grotendeels Franstalig bastion van ... Lees meer in de moedertaal voor jonge Vlamingen in de Brusselse agglomeratie aanpakken via onder meer studiebeurzen, giften van schoolboeken aan verdienstelijke leerlingen en gedrukte propaganda. Stijns werd bij de goedkeuring van de statuten in september 1930 meteen benoemd als voorzitter. Onder zijn impuls nam het Willemsfonds op zijn algemene vergadering in 1933 een motie aan die zich richtte tegen de ‘misstanden die in taalopzicht in de scholen van Brussel en van zekere voorsteden heerschen’ opdat het aantal Vlaamse klassen evenredig zou worden met de cijfers van de talentelling van 1932.

In een artikel in het decembernummer van 1935 van het liberale maandblad De Vlaamse Gids De Vlaamse Gids (met) Boek & Biliotheek De Vlaamse Gids (1905-2000) was een flamingantisch en liberaal tijdschrift. Het werd gesticht door Max Rooses, met medewerking van Paul Fredericq en Jozef Vercoullie. Het blad was feiteli... Lees meer , getiteld ‘De ontwikkeling van de Vlaamsche Beweging’, uitte Stijns opnieuw zijn zorg voor een correcte toepassing en controle van de onderwijstaalwet van 1932 in de Brusselse agglomeratie. Als cultuurflamingant nam hij naar eigen zeggen ‘onbevooroordeeld en ietwat grondig’ de politieke ontwikkelingen in de Vlaamse beweging onder de loep. Inmiddels zetelde Stijns als secretaris ook al jaren in het bestuur van het Liberaal Vlaams Verbond Liberaal Vlaams Verbond (LVV) Liberaal Vlaams Verbond (LVV) is een autonome, sociaal-progressieve, liberale en Vlaamsgezinde vereniging die werd opgericht in 1913. Van een overkoepelend en coördinerend orgaan voor lib... Lees meer (LVV). In oktober 1937 werd hij bovendien lid van de redactieraad van De Vlaamse Gids .

De oorlogsjaren en de heropstart van Het Laatste Nieuws en De Vlaamse Gids

Het Laatste Nieuws verscheen voor het laatst op 13 mei 1940 als
een vrije krant, onder leiding van hoofdredacteur Marcel Stijns en eigenaar-bestuurder Julius Hoste jr. In 1940 vluchtte Stijns met Hoste naar Engeland. Tegen hun wil en overtuiging in verscheen vanaf juni 1940 Het Laatste Nieuws als ‘gestolen krant’ onder het bezettingsregime, dat de pers censureerde. Stijns en Hoste hielpen vanuit Londen met de structurele aanpak van de Belgische informatieverspreiding en propaganda in oorlogstijd. Zo organiseerde Stijns als hoofdredacteur de uitgave van Onafhankelijk België, het officieuze regeringsblad gericht op Belgische vluchtelingen in Groot-Brittannië. Hij nam eveneens de leiding over het nieuwsagentschap Inbel als onderdeel van het bij besluitwet door de regering in ballingschap opgerichte Belgisch Bureau voor Inlichtingen en Documentatie. Belangrijke doelstellingen van het Bureau, waarvan Stijns secretaris-generaal was, waren de verbetering van het imago van België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer bij de geallieerden en het optreden als spreekbuis van de Belgische regering. Stijns stond ook aan de zijde van Hoste toen deze als staatssecretaris voor Onderwijs in de Belgische regering in ballingschap deelnam aan de voorbereidingen die leidden tot de oprichting van de UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). 

Stijns keerde na de bevrijding terug als ‘hoofdopsteller’ van Het Laatste Nieuws en nam de leiding over een nieuwe redactieploeg. Stijns en Hoste zorgden ervoor dat Het Laatste Nieuws al in september 1944 opnieuw verscheen, als enige Nederlandstalige krant in Brussel. In 1945 ontpopte Stijns zich samen met André de Ridder De Ridder, André André de Ridder (1888-1961) was hoogleraar statistiek en financiële wetenschappen, romanschrijver en een invloedrijk kunstcriticus en -promotor. Lees meer en Hans van Werveke Van Werveke, Hans De Gentse hoogleraar geschiedenis Hans van Werveke (1898-1974) was gedurende bijna een halve eeuw een boegbeeld van het sociaal voelend, niet partijpolitiek en Vlaamsgezind liberalisme.... Lees meer ook als een sleutelfiguur in de nieuwe naoorlogse redactieraad van De Vlaamse Gids. Hij spande zich gedurende de rest van zijn leven in om het niveau van De Vlaamse Gids op peil te houden door kunstenaars, schrijvers, politici en academici aan te zoeken die bijdragen wilden leveren. Hij publiceerde zelf veelvuldig in het blad over de internationale politiek en persvraagstukken.

Naoorlogs Vlaamsgezind liberalisme binnen een Brussels en internationaal kader

Het Vader Hoste Fonds werd in 1948 opnieuw actief onder leiding van Stijns. Zijn overlijden in 1967 betekende het einde van dit initiatief ter ondersteuning van het Nederlandstalig onderwijs in Brussel. Ook op het politieke niveau knoopte Stijns bij zijn terugkeer in 1944 opnieuw aan bij zijn Vlaamsgezinde sociaalliberale engagement van voor de oorlog. Samen met Hoste zorgde Stijns voor de heropstart van het LVV in 1945 en hij bleef algemeen secretaris tot 1947. Stijns zetelde ook in het nieuwe naoorlogse bestuur van de in 1946 onder impuls van Hoste en Maertens heropgestarte (Vooruitstrevende) Liberale Volksbond van het arrondissement Brussel. Voor de eerste naoorlogse gemeenteraadsverkiezingen van 1946 kreeg Stijns de vraag om als Vlaming op de zo goed als volledig uit Franstaligen bestaande liberale lijst van Schaarbeek te staan. Hij ging hierop in en werd voluit gesteund door de Vooruitstrevende Liberale Volksbond, maar werd door zijn ongunstige plaats op de lijst niet verkozen. Na de Tweede Wereldoorlog werd Stijns ook ondervoorzitter van de Schaarbeekse afdeling van het Willemsfonds.

Na het overlijden van Hoste trad Stijns toe tot de Stichting Het Laatste Nieuws (°1955), een vzw opgericht op eerdere vraag van Hoste, en in de praktijk gebracht door directeur Albert Maertens Maertens, Albert Albert Maertens (1915-2015) was directeur-generaal van de krant Het Laatste Nieuws. Hij was ook actief in onder meer het LVSV, het LVV, de liberale partij en het Willemsfonds, en zette zi... Lees meer . De Stichting Het Laatste Nieuws moest waken over de ideologische continuïteit van de krant.

Vooral de professionalisering van de opleiding van journalisten buiten de werkvloer lag Stijns in de naoorlogse periode na aan het hart. In 1945 werd hij voorzitter van de Nederlandstalige afdeling van het Instituut voor Journalisten (1922). Hij doceerde er vele cursussen.

Stijns was bijzonder begaan met de professionele belangenbehartiging van journalisten, zowel op nationaal als internationaal niveau. Hij werd reeds in de late jaren 1920 actief als bestuurslid in de twee nauw met elkaar verbonden nationale persorganisaties, de Algemene Belgische Persbond (1886) en de Beroepsunie van de Belgische Pers (1914). Tussen 1950 en 1952 was hij voorzitter van de Persbond. Stijns speelde uiteindelijk ook een sleutelrol in de oprichting van de International Federation of Journalists in 1952. Tussen 1956 en 1960 nam hij het voorzitterschap waar van deze internationale federatie.

Wat internationale samenwerking betreft engageerde Stijns zich net als Hoste voor de Benelux-gedachte. In de jaren 1950 maakte hij deel uit van het Belgische bestuur van het Comité voor Belgisch-Nederlands-Luxemburgse Samenwerking.